İstilik Qübbəsi İngiltərəni yandırdı: Rekord İstilik 2700-dən çox insanın həyatına səbəb ola bilər

Keçən may və iyun aylarında Böyük Britaniyaya təsir edən və meteoroloji qeydləri pozan fövqəladə istilik dalğaları böyük ziyan vurdu. Alimlərin son araşdırmaları, bu müddət ərzində yaşanan həddindən artıq istilər səbəbindən 2700-dən çox insanın həyatını itirə biləcəyini ortaya çıxarıb. Qlobal iqlim böhranının səbəb olduğu bu ölümcül hava hadisələri həm də Avropada gələcək fəlakətlərin xəbərçisidir.

Tarixi Rekordlar Bir-birinin ardınca Qırıldı: Termometrlər İyun ayında 37,7 dərəcəni göstərdi

London İmperial Kolleci, Böyük Britaniya Meteorologiya İnstitutu və London Gigiyena və Tropik Tibb Məktəbinin mütəxəssislərinin birgə apardığı araşdırmada ölümlərin çoxunun iyun ayında həddindən artıq istilər zamanı baş verdiyi proqnozlaşdırılır. Sözügedən dövrdə İngiltərə tarixinin ən isti iyun ayını yaşadı. Termometrlərin 37,7°Cə çatması ilə 1957-ci ildəki 35,6°C-lik köhnə rekord geridə qaldı. İlk dəfə İngiltərə və Uelsin bəzi bölgələrində temperaturun hətta sağlam insanlar üçün də həyati təhlükə yarada biləcəyi səbəbi ilə qırmızı həyəcan səviyyəsində temperatur xəbərdarlığı verildi.

Oxşar rekord artım may ayında da müşahidə olunub. Mayın 26-da məşhur Kew Gardens-də ölçülən 35,1°C 1922-ci ildə qeydə alınan və 1944-cü ildə təkrarlanan 32,8°C-lik köhnə rekordu üstələyərək qeydə alınıb.

Səssiz Qatil "İstilik Qübbəsi" və İngilis Evlərinin Zəifliyi

Mütəxəssislər hər iki ayda yaşanan bu həddindən artıq istilərin arxasında "istilik qübbəsi" adlı meteoroloji hadisənin dayandığını bildirirlər. Yüksək təzyiq sahəsinin müəyyən bir bölgədə isti havanı tutduğu zaman meydana gələn bu vəziyyət, insanların yaratdığı iqlim dəyişikliyi səbəbindən çox daha dağıdıcı hala gəldi. Təxmin edilir ki, qlobal temperaturun sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə təxminən 1,4°C artması may və iyun aylarındaki ekstremal temperaturlara əlavə olaraq 3-4°C əlavə edib.

Gecələr də davam edən isti tropik temperatur insan orqanizminin dincəlməsinə və soyumasına imkan verməyib. Böyük Britaniya mənzillərinin uzun müddətli yüksək temperaturlara tab gətirə bilməməsi əhalini bu ekstremal vəziyyətə qarşı tamamilə həssas etdi. Temperaturun artması bədəndə ciddi fiziki gərginlik yaratsa da, susuzluqla birləşdikdə ürəyin daha sürətli işləməsinə və bədəni sərinlətməyə səbəb olur. Körpələr, yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olanlar üçün bu, infarkt və insult riskini eksponent olaraq artırır. İlkin simptomları nəzərə çarpmadığı üçün "səssiz qatil" adlandırılan həddindən artıq isti, yüksək rütubətlə birləşdikdə, tərləmə ilə sərinləməyi qeyri-mümkün edir.

Gələcək Ssenarilər: Şimali Avropada istiliklə bağlı ölümlər arta bilər

Alimlər tərəfindən həyata keçirilən yeni araşdırma, əvvəlki illərin ölüm statistikasını modelləşdirməklə 2026-cı ilin may və iyun ayları arasında baş verə biləcək mümkün həyat itkilərini proqnozlaşdırmaq məqsədi daşıyır. London İmperial Kollecində ekstremal hava hadisələri və iqlim dəyişikliyini öyrənən Dr. Clair Barnesbu proqnozların insanların şüurunu artırmaq və davranış dəyişikliyi yaratmaq üçün paylaşıldığını vurğulayıb. Barnes, "Bu rəqəmlər çox qorxuludur və ümid edirik ki, gələcəkdə belə böyük insan itkiləri olmayacaq."

Digər tərəfdən, 2025-ci ilin istiliklə bağlı ölümlər baxımından kritik bir il olacağı gözlənilirdi, lakin İngiltərə Sağlamlıq Təhlükəsizliyi Təşkilatı tərəfindən tətbiq edilən erkən xəbərdarlıq sistemləri və səhiyyə sektorunda görülən tədbirlər sayəsində həyat itkiləri gözlənilənlərin altında qaldı. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, istixana qazı emissiyaları azalmasa, Şimali Avropada istiliklə bağlı ölümlər bir neçə onillik ərzində soyuqdan ölümlərdən çox ola bilər.