Atylylyk gümmezi Angliýany ýakdy: Rekordly ýylylyk 2700-den gowrak adamyň ömrüne sebäp bolup biler

Geçen ýylyň maý we iýun aýlarynda Angliýa täsir eden we meteorologiýa ýazgylaryny bozan adatdan daşary ýylylyk tolkunlary agyr ýitgi çekdi. Alymlar tarapyndan geçirilen soňky gözlegler bu döwürde başdan geçirilýän aşa yssy sebäpli 2700-den gowrak adamyň ölmeginiň mümkindigini ýüze çykardy. Global klimat krizisine sebäp bolan bu ölüm howply howa hadysalary, geljekde Europeewropadaky betbagtçylyklaryň habarçysydyr.

Taryhy ýazgylar yzly-yzyna döwüldi: Termometrler iýun aýynda 37,7 dereje açdy

Imperial College London, Angliýanyň Meteorologiýa Instituty we London Arassaçylyk we Tropiki Medisina Mekdebiniň hünärmenleri bilen bilelikde geçirilen gözlegde ölenleriň köpüsiniň iýun aýynda aşa yssy wagtynda ýüze çykandygy çak edilýär. Göz öňünde tutulan döwürde Angliýa taryhynyň iň yssy iýunyny başdan geçirdi. Termometrleriň 37,7 ° C ýetmegi bilen, 1957-nji ýyldan başlap 35,6 ° C köne ýazgy yzda galdy. Ilkinji gezek Angliýanyň we Uelsiň käbir sebitlerinde gyzyl duýduryş derejesinde temperatura duýduryşy berildi, howanyň sagdyn adamlar üçinem janyna howp salmagy mümkin.

Maý aýynda şuňa meňzeş rekord ýokarlandy. 26-njy maýda meşhur Kew baglarynda ölçenen 35.1 ° C hasaba alyndy, 1922-nji ýylda ýazylan we 1944-nji ýylda gaýtalanan 32,8 ° C köne rekorddan ýokarydy.

Sessiz ganhor "atylylyk gümmezi" we Iňlis jaýlarynyň günäkärligi

Hünärmenler "ýylylyk gümmezi" diýilýän meteorologiki hadysanyň, iki aýda başdan geçiren bu aşa gyzgynlygyň arkasynda durýandygyny aýdýarlar. Pressureokary basyşly sebit belli bir sebitde gyzgyn howany gurşap alanda ýüze çykýan bu ýagdaý, adam tarapyndan döredilen howanyň üýtgemegi sebäpli has weýrançylykly boldy. Hasaplamalara görä, senagatdan öňki döwür bilen deňeşdirilende global temperaturanyň takmynan 1,4 ° C ýokarlanmagy, maý we iýun aýlarynda aşa yssy howa üçin goşmaça 3 to4 ° C goşdy.

Gijelerine dowam edýän çalt tropiki temperatura, adam bedenine dynç almaga we sowamaga mümkinçilik bermedi. Angliýadaky ýaşaýyş jaýlarynyň uzak wagtlap dowam edýän ýokary temperatura çydap bilmezligi ilaty bu aşa agyr ýagdaýa sezewar etdi. Temperaturanyň ýokarlanmagy bedene çynlakaý fiziki stres döredýän hem bolsa, suwsuzlyk bilen birleşende ýüregiň bedeni sowatmagy üçin has çalt we kyn işlemegine sebäp bolýar. Çagalar, garrylar we dowamly keselleri bolanlar üçin bu ýürek agyry we insult howpuny çalt ýokarlandyrýar. "Sessiz ganhor" diýilýän aşa yssy, irki alamatlary ünsden düşýär, ýokary çyglylyk bilen utgaşanda derlemek arkaly sowap bolmaýar.

Geljekki ssenariýler: Demirgazyk Europeewropada ýylylyk bilen baglanyşykly ölümler köpelip biler

Alymlar tarapyndan geçirilen täze gözleg, öňki ýyllaryň ölüm statistikasyny modellemek arkaly 2026-njy ýylyň maý-iýun aýlary aralygynda bolup biläýjek ýitgileri çaklamagy maksat edinýär. Londonyň Imperial kollejinde aşa howa hadysalaryny we howanyň üýtgemegini öwrenýän Dr. Kleýr Barnes bu çaklamalaryň adamlaryň habardarlygyny ýokarlandyrmak we özüni alyp barşyň üýtgemegi üçin paýlaşylandygyny aýtdy. Barnes: "Bu sanlar gaty gorkunç we geljekde beýle uly ýitgiler bolmaz diýip umyt edýäris"

Beýleki tarapdan, 2025-nji ýylda ýylylyk bilen baglanyşykly ölümler üçin möhüm ýyl bolar diýlip garaşylýar, ýöne Angliýanyň Saglyk Howpsuzlyk Guramasy tarapyndan güýje girizilen irki duýduryş ulgamlary we saglyk pudagyndaky çäreler sebäpli ömrüň ýitgileri garaşylýandan pesdi. Alymlar parnik gazlarynyň zyňyndylary azalmasa, Demirgazyk Europeewropada ýylylyk bilen baglanyşykly ölümleriň birnäçe onýyllygyň içinde sowuk bilen baglanyşykly ölümlerden köp bolup biljekdigini duýdurýarlar.