Macarıstanda siyasi zəlzələ: Prezident Tamaş Sulyok istefaya göndərildi

Macarıstan siyasətində sakitlik yoxdur. Aprel ayında keçirilən ümumi seçkilərdə tarixi qələbə qazanaraq Viktor Orbanın 16 illik hakimiyyətinə son qoyan Baş nazir Péter Magyarın rəhbərlik etdiyi Tisza Partiyası dövlət kadrlarının radikal təmizlənməsinə hazırlaşır. Macarıstan parlamenti bazar ertəsi prezident Tamaş Sulyokun istefasını tələb edən kritik konstitusiya dəyişikliyi qanun layihəsinə səs verəcək. Tisza Partiyasının parlamentdə konstitusiyaya dəyişiklik etmək üçün tələb olunan üçdə iki böyük səs çoxluğuna sahib olması bu tənzimləmənin qanuna çevriləcəyini əmin edir.

Yeni Hökumət Orban dövrünün bürokratlarını hədəf alır

Vəzifəyə gəldikdən sonra sürətli islahatlar prosesinə başlayan Péter Magyar hökuməti keçmiş baş nazir Viktor Orbanın dövründə kritik dövlət qurumlarına təyin edilmiş adları ləğv etmək və keçmiş administrasiyanın yaratdığı güc mərkəzlərini dağıtmaq məqsədi daşıyır. Bu istiqamətdə seçicilərdən çox güclü səlahiyyət aldığını bildirən Baş nazir Magyar prezident Tamaş Sulyoku Orban administrasiyasının “kuklası” olmaqda ittiham edib. Sulyokun istefa çağırışlarına mənfi cavab verməsindən sonra hərəkətə keçən hökumət hazırladığı konstitusiya dəyişikliyi ilə düyməni basıb. Prezidentin səlahiyyətləri qanunlara veto qoymaq və ya Konstitusiya Məhkəməsinə göndərmək ilə məhdudlaşsa da, ofisin ölkədə böyük simvolik dəyəri var.

"Güvən itkisi" səbəbiylə dərhal işdən çıxarılma

Yeni qanun layihəsinə görə, Sulyokun səlahiyyət müddəti konstitusiya dəyişikliyi qüvvəyə minən kimi başa çatacaq və bu, cəmiyyətin ona qarşı yaşadığı "ciddi etimad itkisini" əsas gətirib. Parlament yeni konstitusiya qəbul olunana qədər vəzifəsini icra edəcək müvəqqəti prezident seçəcək. Yeni konstitusiya təsdiq olunmasa, yeni prezidentin səlahiyyət müddəti maksimum beş illə məhdudlaşdırılacaq. Baş nazir Magyar bəyan edib ki, Sulyok beş gün ərzində bu qəbul edilmiş qaydanı imzalamasa, ona qarşı birbaşa işdən çıxarılma prosesi başlanacaq. Təxminən 10 il Konstitusiya Məhkəməsinin üzvü olan və 2024-cü ildə Orbanın Fidesz partiyasının üstünlük təşkil etdiyi parlament tərəfindən prezident seçilən Sulyok qərara sərt reaksiya verib. Siyasi gündəminin olmadığını əsas gətirən prezident reqlamentin demokratik normalara uyğunluğunu yoxlamaq üçün Avropa Şurasının Venesiya Komissiyasına müraciət edib.

Fidesz-dən etiraz siqnalı və hərtərəfli konstitusiya islahatı

Bu hadisələrdən sonra müxalifətə keçən Viktor Orbanın rəhbərlik etdiyi Fides partiyası prezident Sulyoka dəstək məqsədilə paytaxt Budapeştdə minlərlə insanın iştirak etdiyi kütləvi etiraz aksiyası təşkil etdi. Orban aksiyaya dəstək çağırışı etsə də, meydanda keçirilən aksiyaya şəxsən qatılmayıb. Müxalifət qanadı iddia edir ki, hakimiyyətin bu addımları demokratik təsisatların gücləndirilməsindən daha çox siyasi ləğv əməliyyatına çevrilib. Digər tərəfdən, bazar ertəsi səsə qoyulacaq konstitusiya dəyişikliyi təkcə prezident aparatını hədəf almır; Əsasnamə ilə deputatların parlamentdəki səlahiyyət müddətinin ümumilikdə 12 ilə məhdudlaşdırılması nəzərdə tutulur. Tisza hökuməti payızda daha əhatəli konstitusiya islahatı həyata keçirməyi planlaşdırsa da, ötən həftə Orban dövründə hökumət üçün təbliğat apardığı üçün tənqid edilən ictimai televiziya və radionun xəbər yayımlarını müvəqqəti dayandıraraq media sahəsində də radikal addımlar atdı.