Mərmərə dənizindəki fəaliyyət: 2 gündə 185 zəlzələnin sirri həll edildi

Avqustun 18-20-də Mərmərə dənizində baş verən seysmik aktivlik bölgə əhalisinin böyük narahatlığına səbəb olub. Dokuz Eylül Universiteti (DEU) Zəlzələ Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi və AFAD Zəlzələ Elm Şurası tərəfindən ən kiçiki 1,4, ən böyüyü isə 3,2 bal gücündə cəmi 185 zəlzələ araşdırılıb. DEU Zəlzələ Araşdırma və Tətbiq Mərkəzinin direktoruProf. Dr.Hasan Sözbilir və elmi işçisi Dr.Can Eytemiz süni intellektin dəstəklədiyi seysmoloji analizlərlə bu zəlzələlərin fonunu açıqlayıb.

Zəlzələlər Birbaşa Adalar Fayında Baş Verməyib

Elmi araşdırmalar Mərmərə dənizindəki bu intensiv seysmik aktivliyin mənbəyini işıqlandırır. Prof. Dr. Həsən Sözbilir, 2010-cu ildən bu yana bölgədə qeydə alınan bütün zəlzələləri 7 günlük müddətdə diqqətlə araşdırdıqlarını ifadə etdi. Əldə edilən məlumatlar işığında avqustun 18-20-də baş verən zəlzələ ardıcıllığının birbaşa əsas kilidli qırılma xətti olan Adalar qırağında olmadığını təyin etdiklərini izah edən Sözbilir, təkanların bu əsas qırılma səbəbiylə inkişaf edən yan qollarda cəmləşdiyini vurğuladı.

Böyük zəlzələyə səbəb olacaqmı?

Bu, böyük zəlzələnin əlamətidir? Sualı açıqlayan Prof.Dr.Sözbilir “zəlzələ fırtınaları” adlandırılan bu cür proseslərin Mərmərə Bölgəsində əsrlərdir davam edən təbii seysmik dövran olduğunu bildirib. Sözbilir, "Sadəcə bu zəlzələlər meydana gəldiyi üçün onlardan dərhal sonra dağıdıcı, böyük bir zəlzələ olacağını deyə bilmərik. Bu, sadəcə olaraq bir neçə gün davam edən və sonra sönən bir fırtına idi"dedi.

Tarixi prosesə toxunan Sözbilir, 1999-cu ildə baş verən zəlzələnin qopma xəttinin Gebze sərhədinə qədər uzandığını, gələcəkdə Adalar qırağı və Kumburqaz seqmentinin qopmasının gözlənildiyini xatırladıb. Dünyada aparılan elmi araşdırmaların bu seqmentlərdə enerji yığılmasının (kilidlənmə) olduğunu təsdiqlədiyini sözlərinə əlavə edən Sözbilir, bu vəziyyətin gələcəkdə qaçılmaz olaraq enerji boşalmasına səbəb olacağını qeyd edib.

Süni İntellektlə Dəstəklənən Təhlil və Risk Vəziyyəti

Tədqiqat qrupunun bir hissəsi olan Tədqiqat köməkçisi Dr. Can Eytemiz araşdırmada qabaqcıl elmi proqramlar və süni intellekt texnologiyalarından istifadə edərək zəlzələlərin yerini dəyişdirdiklərini bildirib. Zəlzələlərin real koordinatlarını təyin etdiklərini bildirən Eytemiz, zəlzələ fırtınasının kilidlənmiş əsas zonada baş vermədiyini təsdiqlədiklərini söylədi.

Ancaq bölgənin qapalı zonaya çox yaxın olduğu üçün daim nəzarət altında saxlanılması lazım olduğunu vurğulayan Eytemiz, "Mövcud maqnitudalı zəlzələlərin böyük bir qırılmaya səbəb ola biləcək gücü yoxdur. Bu təkanların xəbərçi zəlzələ olduğuna dair elmi və tutarlı bir nəticəyə gəlmək mümkün deyil."dedi.