Marmara deňzindäki işler: 2 günde 185 ýer titremesiniň syry çözüldi

18-20-nji awgust aralygynda Marmara deňzinde bolup geçen seýsmiki işjeňlik sebitiň ilatyny aladalandyrdy. Jemi 185 ýer titremesi, iň kiçisi 1,4 ululykda we iň ulusy 3,2 ball ululykda Dokuz Eylül uniwersiteti (DEU) Earther titremesini öwreniş we amaly merkezi we AFAD ýer titremesi ylmy geňeşi tarapyndan gözden geçirildi. DEU ýer titremesi gözleg we amaly merkeziniň müdiri Prof. Doktor Hasan Sözbilir we gözleg boýunça kömekçi doktor Can Eytemiz bu ýer titremeleriň fonuny emeli intellektual goldaýan seýsmologiki derňew bilen açdy.

quer titremeleri adalaryň ýalňyşlygynda göni ýüze çykmady

Ylmy gözlegler Marmara deňzindäki bu güýçli seýsmiki işjeňligiň çeşmesini açdy. Prof. Doktor Hasan Sözbilir sebitde 2010-njy ýyldan bäri 7 günüň dowamynda hasaba alnan ähli ýer titremelerini üns bilen gözden geçirendiklerini aýtdy. Alnan maglumatlara esaslanyp, 18-20-nji awgustda bolup geçen ýer titremesiniň yzygiderliliginiň esasy gulplanan ýalňyş çyzygy bolan Adalar ýalňyşlygyndadygyny kesgitlediler, Sözbilir titremeleriň bu esasy ýalňyşlyk sebäpli ösen gapdal şahalarynda jemlenendigini aýtdy.

Uly ýer titremesine sebäp bolarmy?

Uly ýer titremesiniň alamaty? Prof. Doktor Sözbilir bu soragy düşündirip, "ýer titremesi tupanlary" diýilýän şeýle prosesleriň Marmara sebitinde asyrlar boýy dowam edip gelýän tebigy seýsmiki siklidigini aýtdy. Sözbilir: "Diňe bu ýer titremeler bolany üçin, şondan soň weýrançylykly, uly ýer titremesi bolup biljekdigini aýdyp bilmeris. Bu diňe birnäçe gün dowam eden, soň bolsa ýitip giden tupan boldy." diýdi.

Taryhy prosese salgylanyp, Sözbilir 1999-njy ýyldaky ýer titremesiniň ýarylmagynyň Gebze serhedine çenli uzalyp gidýändigini we geljekde Adalar ýalňyşlygy we Kumburgaz segmentiniň ýarylmagyna garaşylýandygyny ýatlatdy. Dünýädäki ylmy gözlegleriň bu segmentlerde energiýa toplanmagynyň (gulplanmagynyň) bardygyny tassyklaýan Sözbilir, bu ýagdaýyň geljekde hökmany suratda energiýa akymyna sebäp boljakdygyny aýtdy.

Emeli intellekt goldaýan derňew we töwekgelçilik ýagdaýy

Gözleg toparynyň düzümine girýän gözleg kömekçisi Dr. Eytemiz, ýer titremelerini öňdebaryjy ylmy programma üpjünçiligini we emeli intellekt tehnologiýalaryny ulanyp ýerleşdirendiklerini mälim edip bilermi? Earthquakeer titremeleriniň hakyky koordinatlaryny kesgitländiklerini mälim eden Eytemiz, ýer titremesiniň gulplanan esasy zonada bolmandygyny tassyklandyklaryny aýtdy.

Şeýle-de bolsa, Eytemiz sebtiň gulplanan zona örän ýakyndygy sebäpli hemişe gözegçilik astynda saklanmalydygyny aýtdy we "Häzirki ululykdaky ýer titremeleriň uly ýarylmagyna sebäp bolup bilmejekdigini aýtdy. Bu titremeleriň deslapky ýer titremesi bolup biljekdigi barada ylmy we yzygiderli netijä gelmek mümkin däl." Sebitdäki töwekgelçilik derňewleriniň düýpli dowam etmelidigini aýtdy.