MSÜ rektoru Erhan Afyoncu: Yassıada məhkəmələri Türkiyə məhkəmə tarixinin ən qara səhifəsidir

Türkiyənin siyasi tarixində dərin yaralar açan 27 may 1960-cı il hərbi çevrilişindən sonra baş verən Yassıada məhkəmələri və sonrakı edamlar yaddaşlarda təzədir. Milli Müdafiə Universitetinin (MSÜ) rektoru Prof. Dr. Erhan Afyoncu bu dövrlə bağlı mühüm qiymətləndirmələr edərək, Yassıadada qurulan məhkəmələrin Türkiyə hüquq tarixinin ən qaranlıq dövrünü təmsil etdiyini vurğulayıb.

Yassıadada prezident Cəlal Bayar, baş nazir Adnan Menderes və Demokrat Partiyası (DP) hökumətinin yüksək səviyyəli rəhbərlərinin mühakimə olunduğu bu proses faciəli edamlara şahidlik edib. Keçmiş xarici işlər naziri Fatin Rüştü Zorlu və keçmiş maliyyə naziri Həsən Polatkan 1961-ci il sentyabrın 16-da, baş nazir Adnan Menderes isə 17 sentyabr 1961-ci ildə İmralı adasında edam edilib. Bu ağrılı hadisələr Türkiyənin demokratik macərasında silinməz izlər buraxıb

Çevrilişin və ədalətsiz məhkəmələrin simvolu olan Yassıada 2013-cü ildə alınan qərarla "Demokratiya və Azadlıqlar Adası" adlandırıldı. Ada 2020-ci ildə müasir muzeyləri və keçmişin izlərini daşıyan monumental əraziləri ilə qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı. Cümhuriyyətin ilk illərində xalqın cəmiyyətə tətbiq edilən həyat tərzinə qarşı müqavimətini xatırladan Prof. Dr. Erhan Afyoncu Türkiyənin qərbləşmə ağrılarına və sosial tələblərinə diqqət çəkib.

Demokratik Partiya Dövrü və Sosial Dəyərlərin Qayıdışı

Afyoncu Cümhuriyyətin qurulduğu illərdə “qurtuluşun ancaq qərbləşmə ilə mümkün olacağı” fikrinin qəbul edildiyini, bu istiqamətdə dini və ictimai həyatla bağlı radikal qərarların verildiyini bildirib. Bu qərarlardan birinin azanın türkcəyə çevrilməsi olduğunu dilə gətirən Afyoncu, türk millətinin heç vaxt bu dayağı qəbul etmədiyini və mübarizəsini demokratik yollarla apardığını qeyd edib.

Yassıada Məhkəmələri: Türk Hüququnun Ən Qara Dövrü

1960-cı il 27 may hərbi çevrilişi ilə xalqın azad iradəsi ilə seçilən hökumətin zorla vəzifəsindən uzaqlaşdırıldığını bildirən Prof. Doktor Erhan Afyoncu bildirib ki, o zaman təxribat törədən media və mülki ünsürlər ordunu çevrilişə aparıb. Baş nazir Adnan Menderes və dostlarının heç bir hüquqi əsası olmayan əsassız iddialarla mühakimə edildiyini ifadə edən Afyoncu, bu məhkəmələrin sonrakı hökumətlər üzərində böyük qəyyumluq təzyiqi yaratdığını bildirib.

Afyoncu sərt tənqidlər edərək,"Yassıada məhkəmələri Türkiyə məhkəmə tarixinin ən qara səhifələridir. O dövrdə bu qərarları verənlər mühakimə tarixində bir rüsvayçılıqdır." Bu qəyyumluq yanaşmasının təsirlərinin təxminən 30 il davam etdiyini ifadə edərək, Afyoncu Süleymançının Baş nazir Süleyman Demir üçün bir çox siyasət həyata keçirə bilmədiyini ifadə etdi. Bu çevrilişin kölgəsinə görə dövrlər.

Afyoncu, bu qorxu divarının ancaq mərhum prezident Turqut Özalın "Kəfənimi geyindim yola çıxdım" deyərək başlatdığı qətiyyətli mübarizə ilə aşıla biləcəyini ifadə edərək, 1960-cı il çevrilişi ilə qurulan qəyyumluq sisteminin Konstitusiya Məhkəməsi və məhkəmə bürokratiyası tərəfindən hər zaman mülki vətəndaşlara əngəl olaraq saxlandığını bildirib. O qeyd edib ki, bu zehniyyətin davamı olan 28 fevral 1997-ci il postmodern çevrilişinin izləri yalnız 2012-ci ildə tamamilə silinə bilər.

Sosial Mühəndisliyə Qarşı Qutu Müqaviməti

Hərbi müdaxilələrin əslində siyasi partiyalara deyil, birbaşa türk millətinə qarşı həyata keçirilən sosial mühəndislik layihələri olduğunu müdafiə edən Afyoncu, Yassıadanın bu mənada gözəl bir nümunə olduğunu söylədi. Türk millətinin bu süni müdaxilələri heç vaxt qəbul etmədiyini və hər zaman ən sərt cavabını sandıq başında verdiyini deyən rektor Afyoncu millətin hər seçkidə öz dəyərlərinə qarşı mübarizə aparanları cəzalandırdığını bildirib.

Gənclərin yaxın tarixi çox yaxşı təhlil etmələri lazım olduğunu deyən Afyoncu, Türkiyənin bu gün hicab azadlığı və Ayasofyanın ibadət üçün açılması kimi təbii qəbul etdiyi hüquqların arxasında böyük mübarizə və ağrıların olduğunu bildirib. AK Partiya 2002-ci ildə iqtidara gəlsə də, vəsiyyət mərkəzlərinin maneələri səbəbindən 10 ildən sonra İmam Hatip məktəblərindəki əmsal haqsızlığını aradan qaldıra bildiyinə diqqət çəkən Afyoncu, bu vəziyyətin qəyyumluğun ölçülərini ortaya qoyduğunu bildirib.

Afyoncu, Adnan Menderesin edamına görə layiq olduğu kimi obyektiv tənqid oluna bilməyəcəyini, məzlum kimi tarixə düşdüyünü ifadə edərək sözünü "Cəmiyyətin dini və milli dəyərlərini qoruduğu üçün Menderes hədəfə alındı. 1960-cı il çevrilişi Türkiyənin ən böyük zərbəsi və çoxpartiyalı inkişafı idi" dedi. demokratik həyat.”