NASA kosmik gəmisi Ayda kəşf edildi: Roma Kolizeyindən daha böyük təsirli krater

Astronomiya dünyasında böyük həyəcan yaradan yeni kəşf edilib. Alimlər Ayın səthində qədim Roma Kolizeyindən daha böyük olan və təxminən iki il əvvəl baş vermiş şiddətli kosmik toqquşmanın izlərini daşıyan nəhəng krater aşkar ediblər. Əvvəlcə fərq edilməyən bu toqquşma, yaxın tarixdə Günəş sistemində ən böyük krater əmələ gəlməsi kimi qeydə alınmış və bəşəriyyət tərəfindən müşahidə edilmişdir.

Əsrdə bir dəfə görülə bilən nadir kosmik hadisə

Təxminən 7222 metr eni və 43 metr dərinliyi olan bu sıldırımlı çuxur son kosmik toqquşma nəticəsində əmələ gələn ən böyük məlum kraterdir. Tədqiqatçılar bu miqyasda kosmik toqquşmanın statistik olaraq yalnız 132 ildə bir dəfə baş verə biləcəyini proqnozlaşdırırlar. NASA-nın kosmonavtlar üçün Ayda daimi baza yaratmağa hazırlaşdığı bu kritik dövrdə sözügedən kəşf elm adamları üçün çoxlu məlumat xəzinəsini təqdim edir. “Science Advances” jurnalında dərc olunan iki mühüm araşdırmadan birində tədqiqatçılar kəşfin unikallığını “Bu hadisə statistik cəhətdən nadir, faktiki olaraq həyatda bir dəfə baş verən müşahidə təşkil edir”

Kəşflərin pərdəarxası: LRO məlumatları necə təhlil edildi?

NASA-nın Ayın Kəşfiyyat Orbiti (LRO) 2024-cü ilin mayında, asteroid və ya kometa parçasının təsirindən qısa müddət sonra Ayın Yerə baxan tərəfində bu nəhəng krateri təsvir etməyə müvəffəq oldu. Zərbənin özü Yerdəki və ya kosmosdakı digər teleskoplar tərəfindən dərhal çəkilmədi. LRO-nun geniş bucaqlı kameraları tərəfindən qeydə alınan sıx məlumat kütləsi arasında bu detal 2025-ci ilin avqust ayına qədər diqqətdən kənarda qaldı. Bu tarixi kəşf bu ilin əvvəlində, kosmik gəmi keçən payızda bölgənin daha yüksək ayırdetməli və təfərrüatlı şəkillərini toplayanda qəti şəkildə təsdiqləndi.

Tomas Makqetçinin adı Ayda yaşayacaq

Yeni kəşf edilən bu nəhəng krater Hyustondakı Ay və Planet İnstitutundan tanıdığımız mərhum keçmiş direktor Tomas Makqetçinin xatirəsinə "McGetchin" adlandırılıb. Bu yeni krater təxminən on il əvvəl LRO tərəfindən kəşf edilmiş əvvəlki rekord kraterdən üç dəfə böyük olması ilə diqqət çəkir. Ayın səthi milyardlarla illik toqquşmaların, o cümlədən eni 1500 mildən çox olan nəhəng qədim hövzələrin izlərini daşıyır. Lakin bu yaxınlarda yaranmış bu yeni krater peykimizdə dinamik proseslərin hələ də aktiv olduğunu sübut edir. LRO kamera sistemlərinin baş elmi işçisi və Intuitive Machines-də işləyən Mark Robinson bildirib ki, sonuncu toqquşma Ayın səthində 66 mildən çox əraziyə birbaşa təsir edib. Robinsonun aparıcı müəllifi olduğu araşdırmaya görə, toqquşma nəticəsində səthdəki toz və qayalı torpaq təbəqəsi gözlənildiyindən çox sıldırım bucaq altında kosmosa atılıb.