NASA-nın tarixi xilasetmə əməliyyatı uğursuz oldu: Swift Rəsədxanası Yerə düşəcək!

Amerika Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar İdarəsi (NASA) 22 ilə yaxındır kosmosda kritik elmi araşdırmalar aparan Neil Gehrels Swift Rəsədxanasını qaçılmaz sondan xilas etmək üçün başlatdığı fövqəladə əməliyyatda uğursuzluğa düçar oldu. Swift-in getdikcə alçalan orbitini yüksəltmək üçün iyulun 3-də kosmosa göndərilən LINK adlı xilasetmə peyki ciddi texniki və idarəetmə problemləri səbəbindən tarixi missiyanı yerinə yetirə bilməyəcəyini açıqlayıb.

NASA və LINK peykini inkişaf etdirən özəl kosmik şirkət Katalyst Space Technologies, Swift-i tutmaq və onu daha təhlükəsiz və daha yüksək orbitə daşımaq planlarının peykdə davam edən oriyentasiya nəzarəti problemləri səbəbindən tamamilə dayandırıldığını açıqladı. Bu qərar veteran rəsədxanasının Yer atmosferinə girərək yanması prosesini rəsmən başlatdı.

Peyk kosmosda nəzarətdən çıxdı

Arizona mərkəzli Katalyst Space Technologies tərəfindən rekord müddətdə, cəmi doqquz ayda dizayn edilmiş və istehsal edilmiş və sınaq mərhələləri tamamlanan robot xilasetmə peyki LINK böyük ümidlərlə kosmosa buraxıldı. İyulun 3-dəPegasus ilə uğurla orbitə buraxılan LINK

Gərgin səylər nəticəsində mühəndislər LINK-in oriyentasiya nəzarətini bərpa edə bilsələr də, bu ciddi texniki nasazlıq əməliyyat cədvəlində böyük vaxt itkisinə səbəb olub. Swift Observatory ilə kritik görüşün təxminən bir aya təxirə salınacağı açıqlandı. Əvvəlcə bu gecikmənin xilasetmə əməliyyatına tam mane olmayacağı düşünülsə də, davam edən oriyentasiyaya nəzarət problemləri NASA və Katalyst mütəxəssislərini missiyanı tamamilə ləğv etmək həddinə çatdırdı.

Rəsədxananın təqribən 300 kilometrlik kritik hündürlük həddinin altına düşdüyü zaman onun nəzarətsiz şəkildə Yer atmosferinə daxil olacağı və yanaraq külə dönəcəyi proqnozlaşdırılır. NASA prezidenti Jared Isaacman, əməliyyat uğursuz olsa da, bu riskli missiyanın sınanmağa dəyər olduğunu vurğulayaraq, "Bu, əldə etmək istədiyimiz son nəticə deyildi, lakin bu, missiyanın sınamağa dəyər olduğu həqiqətini dəyişdirmir" dedi.İsaakman bildirdi ki, bu proses zamanı əldə edilən unikal təcrübələr peyk sahəsinə texniki qulluq və gələcək müdaxilələrə imkan verəcək yeni texnologiyalara böyük töhfə verəcək.

Xilasetmə cəhdi Ləğv Edildi, Amma Yeni Texnologiya Testi Başladı

Xilasetmə planının rəfdə olması LINK peykinin kosmosdakı missiyasının tamamilə başa çatması demək deyil. NASA və Katalyst peykin Swift ilə görüş cəhdini bu dəfə aktiv bərpa əməliyyatından çox gələcək missiyalar üçün "texnologiya nümayişi" olaraq davam etdirməyə qərar verdi. Məqsəd LINK-in Swift-ə təhlükəsiz məsafəyə yaxınlaşması, rəsədxananı yaxından araşdırması və mümkün fiziki tutma nöqtələrini müəyyən etməsidir. Lakin bu kritik məhkəmə prosesinin dəqiq nə vaxt keçiriləcəyi hələ məlum deyil.

Dizaynına görə, Swift Rəsədxanası kosmosda saxlanıla və ya təmir edilə bilən bir quruluşda istehsal edilmədi. Buna görə də, LINK vasitəsilə əldə edilən məlumatlar gələcəkdə oxşar xilasetmə və peyk texniki xidmət əməliyyatları üçün standartların müəyyən edilməsində mühüm rol oynayacaqdır. Katalyst CEOGhonhee Leebu yüksək riskli missiyanın onlara əvəzsiz təcrübə verdiyini ifadə edərək, əldə etdikləri bütün texniki məlumatlardan gələcək peyk görüşündə, yaxınlaşmada və orbitdə texniki xidmət əməliyyatlarında istifadə edəcəklərini açıqladı.

Astrofizikada Böyük Boşluq: Swift Rəsədxanasını nə əvəz edəcək?

İlk dəfə 2004-cü ildə kosmosa buraxılan Neil Gehrels Swift Rəsədxanası təxminən 22 ildir ki, aşağı Yer orbitində olub, bəşəriyyətin kainatı anlamlandırmaq səylərinə xidmət edir. Kainatın ən güclü partlayışları olan qamma şüası partlayışları kimi qəfil və şiddətli kosmik hadisələri saniyələr ərzində aşkar edib onların istiqamətini həmin bölgəyə yönəltmək qabiliyyəti ilə tanınan Swift, NASA-nın astrofizika sahəsində ən dinamik rəsədxanalarından biri idi.

Kosmos alimləri üçün pis xəbər odur ki, hazırda Sviftin missiyasını birbaşa öhdəsinə götürə biləcək eyni həssaslıq və sürətə malik hazır rəsədxana yoxdur. NASA Swift-in fəlakətli itkisindən sonra kosmos müşahidələrindəki bu böyük boşluğu, hazırda aktiv olan digər rəsədxanalarla koordinasiyada bağlamağa çalışacağını və ani kosmik hadisələrə tez reaksiya verə biləcək alternativ yeni üsullara diqqət yetirəcəyini açıqladı.