NASA-nyň taryhy halas ediş işi başa barmady: Çalt obserwatoriýa ýere gaçar!

Amerikan awiasiýa we kosmos dolandyryş gullugy (NASA) 22 ýyl töweregi wagt bäri kosmosda möhüm ylmy gözlegleri geçirýän Neil Gehrels Swift obserwatoriýasyny halas etmek üçin başlan adatdan daşary işinde şowsuzlyga uçrady. Swiftiň gitdigiçe pes orbitasyny ýokarlandyrmak üçin 3-nji iýulda kosmosa iberilen LINK atly halas ediş hemrasy, çynlakaý tehniki we gözegçilik problemalary sebäpli taryhy tabşyrygy ýerine ýetirip bilmejekdigini habar berdi.

LINK hemrasyny döreden hususy kosmos kompaniýasy NASA we Katalyst Space Technologies, emeli hemrada dowam edýän ugrukdyryş problemalary sebäpli Swift-i ele almak we has ygtybarly we has ýokary orbita geçirmek meýilnamalarynyň düýbünden terk edilendigini habar berdi. Bu karar weteran obserwatoriýasynyň Eartheriň atmosferasyna girip, ýakylmagyna resmi taýdan başlady.

Kosmos weýran edilen meýilnamalarda LINK hemrasy gözegçilikden çykýar

Arizonada ýerleşýän “Katalyst Space Technologies” tarapyndan rekord wagtyň içinde dizaýn edilen we öndürilen we synag etaplary tamamlanan LINK robot halas ediş hemrasy uly umytlar bilen kosmosa uçuryldy. 3-nji iýulda Pegasus bilen orbitada üstünlikli çykarylan LINK

In engineenerler güýçli tagallalaryň netijesinde LINK-yň ugrukdyryş gözegçiligini dikeltmegi başaran bolsalar-da, bu çynlakaý tehniki ýalňyşlyk iş tertibinde köp wagt ýitirilmegine sebäp boldy. Swift obserwatoriýasy bilen möhüm duşuşygyň bir aýa yza süýşüriljekdigi habar berildi. Ilkibaşda bu gijikdirme halas ediş işine düýbünden päsgel bermez diýip pikir edilse-de, dowam edýän ugrukdyryş gözegçiligi problemalary NASA we Katalizator hünärmenlerini missiýany düýbünden ýatyrmak derejesine ýetirdi.

Obserwatoriýa takmynan 300 kilometr beýiklik çäginden aşak düşende, Eartheriň atmosferasyna gözegçiliksiz girer we kül bolar diýlip çaklanylýar. NASA-nyň prezidenti Jared Isakman bu amalyň şowsuz bolandygyna garamazdan bu töwekgelçilikli missiýanyň synanyşmaga mynasypdygyny aýtdy we "Bu, ýetmek isleýän iň soňky netijämiz däldi, ýöne bu synanyşygyň ähmiýetini üýtgetmeýär" -diýdi. Isakman bu prosesde gazanylan täsin tejribeleriň geljekde kosmosda emeli hemralary saklamaga we gatyşmagyna mümkinçilik berjek täze tehnologiýalara uly goşant goşjakdygyny aýtdy.

Halas ediş synanyşygy ýatyryldy, ýöne täze tehnologiýa synagy başlandy

Halas ediş meýilnamasynyň ýerleşdirilmegi LINK hemrasynyň kosmosdaky missiýasynyň doly gutarandygyny aňlatmaýar. NASA we Katalyst hemranyň Swift bilen duşuşmak synanyşygyny dowam etdirmek kararyna geldi, bu gezek işjeň dikeldiş operasiýasy däl-de, geljekdäki missiýalar üçin "tehnologiýa görkezişi". Maksat LINK-dan Swift-e howpsuz aralykda ýakynlaşmak, obserwatoriýany ýakyndan gözden geçirmek we mümkin bolup biljek fiziki nokatlary kesgitlemek. Şeýle-de bolsa, bu möhüm kazyýetiň haçan geçiriljekdigi entek belli däl.

Dizaýny sebäpli, Swift obserwatoriýasy kosmosda saklanyp ýa-da bejerilip bilinjek gurluşda öndürilmedi. Şonuň üçin LINK arkaly alnan maglumatlar geljekde şuňa meňzeş halas ediş we hemra hyzmat ediş amallarynyň standartlaryny kesgitlemekde möhüm rol oýnar. Katalizatoryň baş direktory Gonhee Li bu töwekgelçilikli missiýanyň olara bahasyna ýetip bolmajak tejribe berendigini aýtdy we geljekde emeli hemra arkaly ýakynlaşmak, ýakynlaşmak we orbitada tehniki hyzmat etmekde alnan ähli tehniki maglumatlary ulanjakdygyny mälim etdi.

Astrofizikadaky uly boşluk: Swift obserwatoriýasyny näme çalşar?

2004-nji ýylda ilkinji gezek kosmosa uçurylan Neil Gehrels Swift obserwatoriýasy, takmynan 22 ýyl bäri Eartheriň pes orbitasynda bolup, adamzadyň universelemi manylandyrmak ugrundaky tagallalaryna hyzmat edýär. Universelemdäki iň güýçli partlamalar bolan gamma şöhleleriniň ýarylmagy ýaly duýdansyz we zorlukly kosmiki hadysalary ýüze çykarmak we birnäçe sekundyň içinde şol sebite gönükdirmek ukyby bilen tanalýan Swift NASA-nyň astrofizika pudagyndaky iň dinamiki gözegçilik merkezlerinden biri boldy.

Kosmos alymlary üçin erbet habar, häzirki wagtda Swiftiň wezipesini gönüden-göni öz üstüne alyp bilýän şol bir duýgurlyk we tizlik bilen taýýar obserwatoriýanyň ýoklugy. NASA, häzirki işjeň synlaýyş guramalary bilen utgaşyp, Swift-iň katastrofiki ýitgisinden soň kosmos gözegçiliklerindäki bu ägirt uly boşlugy ýapmaga synanyşjakdygyny we duýdansyz kosmiki hadysalara çalt jogap berip biljek alternatiw täze usullara ünsi jemlejekdigini aýtdy.