NASA kosmos gämisi Aýda açyldy: Rim kolosiýasyndan has uly täsir krateri

Astronomiýa dünýäsinde uly tolgunma döredýän täze açyş edildi. Alymlar Aýyň ýüzünde gadymy Rim kolosiýasyndan has uly we takmynan iki ýyl ozal bolup geçen güýçli kosmiki çaknyşygyň yzlaryny tapýan ullakan krateri tapdylar. Ilki bilen görüp bolmaýan bu çaknyşyk, soňky taryhda Gün ulgamynda iň uly krater emele gelişi hökmünde hasaba alyndy we adamzat tarapyndan syn edildi.

Asyrda bir gezek görüp boljak seýrek kosmiki waka

Takmynan 7222 metr we çuňlugy 43 metr bolan bu dik taraply çukur, soňky kosmiki çaknyşykdan emele gelen iň uly kraterdir. Gözlegçiler bu ölçegdäki kosmiki çaknyşygyň statistiki taýdan her 132 ýylda bir gezek bolup biljekdigini çaklaýarlar. NASA kosmonawtlar üçin Aýda hemişelik bazany döretmäge taýynlyk görýän bu möhüm döwürde, açyş alymlar üçin maglumatlar hazynasyny hödürleýär. "Science Advances" theurnalynda çap edilen iki möhüm gözlegiň birinde gözlegçiler açyşyň özboluşlylygyny nygtadylar: "Bu waka statistiki taýdan seýrek, ömründe bir gezek diýen ýaly syn edýär."

açyş sahnasynyň aňyrsynda: LRO maglumatlary nähili analiz edildi?

NASA-nyň Aý gözleg orbiteri (LRO), bu ägirt uly krateri 2024-nji ýylyň maý aýynda, asteroid ýa-da kometanyň täsirinden gysga wagt soň Aýyň Earther ýüzüne şekillendirmegi başardy. Täsiriň özi Eartherdäki ýa-da kosmosdaky beýleki teleskoplar tarapyndan derrew ele alynmady. Bu jikme-jiklik LRO-nyň giň burçly kameralary tarapyndan ýazylan dykyz maglumatlaryň arasynda 2025-nji ýylyň awgustyna çenli ünsden düşmedi. Bu taryhy açyş şu ýylyň başynda, kosmos gämisi geçen güýzde has ýokary çözgütli we has jikme-jik suratlary ýygnanda, tassyklandy.

Tomas MakGetçiniň ady Aýda ýaşar

Täze açylan ullakan krater, Hýustondaky Aý we Planeta institutyndan tanaýan merhum öňki re directorissýor Tomas MakGetçiniň hatyrasyna "MakGetçin" adyny aldy. Bu täze krater, on ýyl töweregi öň LRO tarapyndan açylan öňki rekord saklaýan kraterden üç esse uly bolmagy bilen tapawutlanýar. Aýyň üstünde milliardlarça kilometrden gowrak ägirt uly gadymy howdanlar ýaly milliardlarça ýyllyk çaknyşyklaryň yzlary bar. Şeýle-de bolsa, ýaňy-ýakynda emele gelen bu täze krater, emeli hemramyzdaky dinamiki prosesleriň henizem işjeňdigini subut edýär. LRO kamera ulgamlarynyň baş alymy we “Intuitive Machines” -de işleýän Mark Robinson soňky çaknyşygyň Aýyň üstünde 66 kilometrden gowrak meýdana gönüden-göni täsir edendigini aýtdy. Geçirilen gözlegiň netijesine görä, çaknyşygyň netijesinde ýerdäki tozan we gaýaly toprak gatlagy garaşylýandan has dik burçda kosmosa zyňyldy.