NASA kosmosdan görlüpdir: Bosforda firuzeli duýduryş we syrly tebigy fenomen

NASA-nyň kosmosdan alan suratlary, Bosforyň özboluşly firuzeli reňkini açyp görkezýän suratlar, diňe bir wizual toý hödürlemän, eýsem ekologiki duýduryş hem berdi. Journalisturnalist Eren Koca tarapyndan berlen jikme-jikliklere görä, mikroskopik deňiz jandarlarynyň duýdansyz we aşa köpelmegi bogaz çyzygyndaky bu üýtgeşik reňk üýtgemeginiň arkasynda durýar. Ylmy dünýäde ýakyndan yzarlanylýan bu tebigy hadysa, gözüňi gamaşdyrýar we deňiz ekosistemasyndaky deňagramsyzlygy görkezýär.

Mikroskopiki jandarlaryň wizual baýramy: Kokkolitofor näme?

Deňizdäki bu ajaýyp firuzeli reňkiň esasy sebäbi, ylmy ady "kokolitofor" bolan mikroskopik fitoplanktonyň köpçülikleýin ýaýramagydyr. Bu meselede möhüm beýanat beren meşhur Gidrobiolog Erol Kesici planktonyň tebigatyň dürli reňklerinde görünip biljekdigini we munuň düzümindäki hlorofil we pigment dürlüligine baglydygyny aýtdy. Soňky ýyllarda Marmara we Gara deňizlerde şuňa meňzeş reňk üýtgemegine sebäp bolan "Emiliania huxleyi" diýlip atlandyrylýan plankton görnüşleri, daşky görnüşi kalsiý karbonat, ýagny hek we hek ýaly nyşanlar bilen örtülen ýörite toparda. Bu kalsiý karbonat plitalary gün şöhlesini görkezýär, suwlaryň firuzeli-gök öwüsmegine sebäp bolýar.

Estetiki görnüşiň aňyrsynda uly howp: Öli zolaklar

Daşardan seredeniňde haýran galdyrýan bu görnüş, aslynda deňiz ekosistemasyna çynlakaý howp döredýär. Algal gülleri diýlip atlandyrylýan bu gözegçiliksiz köpelmek prosesi, suwasty durmuşy togtadyp biler. Doktor Erol Kesici, aşa köpelýän planktonyň belli bir wagtdan soň suwdaky kislorody çalt sarp edip başlaýandygyny aýtdy. Kislorod derejesiniň kritiki derejelere düşmegi we plankton tarapyndan öndürilen toksinler deňiz jandarlary üçin ölüm howply "öli zolaklary" döredýär. Bu ýagdaý, balyklardan başlap, gabyklara çenli köp suw jandarlarynyň köpçülikleýin ölümine sebäp bolup biler.

Global ýylylyk we hapalanma güýji: Arassa deňizler ýeke-täk çözgüt

Bu mikroskopik jandarlaryň adatdan daşary çalt ýaýramagynyň aňyrsynda birnäçe daşky gurşaw faktorlary bar. Gidrobiolog Erol Kesici, bu ýokarlanmagyň esasy sebäplerini deňiz hapalanmagy, duýdansyz temperaturanyň üýtgemegi, global ýylylyk sebäpli deňiz suwunyň temperaturasynyň ýokarlanmagy we ekosistemada deňagramlylygyň bozulmagy bilen düşündirýär. Balyklaryň we gabykly organizmleriň, esasanam plankton bilen iýmitlenýänleriň sanynyň azalmagy bu jandarlaryň gözegçiliksiz ýaýramagyna ýol açýar. Bu ekologiki krizisiň öňüni almak we deňizlerimizi goramak üçin ýeke-täk we kesgitli çözgüt, kesgitlenen ädimler bilen deňizleriň hapalanmagynyň öňüni almakdyr.