Qlobal neft tədarükünün azalması: ABŞ-İran gərginliyinin təsiri davam edir

Qlobal enerji bazarları son geosiyasi gərginliklər səbəbindən dalğalanmalar yaşayır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) dərc etdiyi son hesabatda ABŞ və İsrailin İrana qarşı siyasətinin qlobal neft tədarükünə ciddi təsir göstərdiyi bildirilir. May ayında dünya üzrə neft tədarükü əvvəlki ayla müqayisədə gündəlik təxminən 600 min barrel azalaraq 94 milyon 470 min barrelə düşüb. Bu rəqəm fevral ayında ABŞ və İsrailin hücumlarından əvvəlki dövrlə müqayisədə gündəlik 13 milyon 600 min barel azalma olduğunu göstərir.

Qlobal təchizatın azalmasının səbəbləri

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin hesabatına görə, neft tədarükünün azalmasının əsas səbəblərindən biri də İranın ABŞ-ın dəniz blokadası ilə üzləşməsidir. Bu blokada İranın neft ixracını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırdı. Bundan əlavə, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) və bəzi digər hasilatçı ölkələrin daxil olduğuOPEC+ kimi tanınan qrupun hasilatı da azalıb. May ayında OPEC+ qrupu əvvəlki ayla müqayisədə sutkada təxminən 1 milyon 120 min barel azalaraq ümumi hasilatı 35 milyon 920 min barrelə qədər azaldıb.

OPEC+ və digər istehsalçıların rolu

OPEC+ üzvü olmayan istehsalçılar neft tədarükündə artım qeydə alıblar. Gündəlik 530 min barel artımla ümumilikdə 58 milyon 540 min barel hasil edilib. Bu artıma bioyanacaq istehsalı vəABŞvəBirləşmiş Ərəb Əmirlikləridən gələn yüksək tədarük səbəb olub. Bununla belə, ümumi mənzərəyə nəzər saldıqda qlobal neft tədarükünün ötən illə müqayisədə gündə təxminən 3 milyon 900 min barel azalacağı, 2023-cü ilin sonunda isə 102 milyon 379 min barrelə düşəcəyi gözlənilir.

Gələcək Gözləntilər və Risklər

BEA-nın hesabatı da gələcək illərdə gözlənilən tədarük dəyişikliklərinə işıq salır. OPEC+ ölkələrinin hasilatının 2023-cü ildə gündəlik 4 milyon 700 min barel azalaraq 42 milyon 120 min barrelə düşəcəyi təxmin edilir. Digər tərəfdən, qeyri-OPEC+ hasilatı artmağa davam edəcək və gündəlik təxminən 820 min barel artımla 60 milyon 250 min barrelə çatacaq. Bununla belə, ABŞ və İran arasında Hörmüz boğazının yenidən açılmasını nəzərdə tutan aralıq razılaşma tədarük axınında tədricən normallaşma təmin edə bilər.

Tələb Proqnozları və İqtisadi Təsirlər

BEA-nın tələb proqnozlarına görə, qlobal neft tələbatı ötən illə müqayisədə gündə təxminən 1 milyon 120 milyon barel azalacaq130. 290 min barel. Xüsusilə aprel və may aylarında neftə tələb xeyli azalıb. Yüksək yanacaq qiymətləri və məhsul tədarükündəki fasilələr ötən illə müqayisədə ilin ikinci rübündə daşınmaların 4,8% azalmasına səbəb olacaq.

2027-ci ilə doğru Təchizat və Tələb Gözləntiləri

IEA qlobal neft təklifinin 2027-ci ildə güclü şəkildə artacağını və gündə təxminən 110 milyon 350 min barrel artacağını gözləyir. Eyni şəkildə, tələbatın gündəlik təxminən 2 milyon barel artaraq 105 milyon 300 min barrelə çatacağı gözlənilir. Lakin bu proqnozlar qlobal iqtisadiyyatdakı geosiyasi risklər və qeyri-müəyyənliklər səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Nəticə və Qiymətləndirmə

Qlobal neft bazarları geosiyasi proseslərin təsiri altında formalaşmaqda davam edir. ABŞ-İran razılaşmaları və Hörmüz boğazındakı vəziyyət yaxın illərdə neft tədarükündə mühüm rol oynayacaq. Bu prosesdə risklərin idarə edilməsi və çeviklik bazar oyunçuları üçün çox vacibdir.