Global nebit üpjünçiliginiň azalmagy: ABŞ-Eýran dartgynlygynyň täsiri dowam edýär

Soňky geosyýasy dartgynlyk sebäpli global energiýa bazarlarynda üýtgemeler bolýar. Halkara Energetika Guramasy (IEA) tarapyndan çap edilen iň soňky hasabatda ABŞ bilen Ysraýylyň Eýrana garşy alyp barýan syýasatlarynyň dünýädäki nebit üpjünçiligine çynlakaý täsir edýändigi aýan edildi. Maý aýynda dünýäde nebit üpjünçiligi geçen aý bilen deňeşdirilende günde takmynan 600 müň barrele çenli azaldy we 94 million 470 müň barrele çenli azaldy. Bu san, ABŞ-nyň we Ysraýylyň fewral aýynda amala aşyrylan hüjümlerinden öňki döwür bilen deňeşdirilende her gün 13 million 600 müň barrele çenli azalandygyny görkezýär.

Global üpjünçiligiň pese gaçmagynyň sebäpleri

Halkara Energetika Guramasynyň hasabatyna görä, nebit üpjünçiliginiň azalmagynyň esasy sebäpleriniň biri ABŞ-nyň Eýrana garşy girizen deňiz gabawydyr. Bu gabaw Eýranyň nebit eksportyny ep-esli çäklendirdi. Mundan başga-da, Nebit eksport edýän ýurtlar guramasyny (OPEK) we käbir beýleki öndüriji ýurtlary öz içine alýan OPEC + diýlip atlandyrylýan toparyň önümçiligi hem azaldy. Maý aýynda, OPEK + topary geçen aý bilen deňeşdirilende günde takmynan 1 million 120 müň barrele azaldy we umumy önümçiligi 35 million 920 müň barrele çenli azaldy.

OPEK + we beýleki öndürijileriň roly

OPEK däl + öndürijiler nebit üpjünçiliginiň artandygyny hasaba aldy. Günde 530 müň barrele çenli artmak bilen jemi 58 million 540 müň barrel önüm öndürildi. Bu ýokarlama bio ýangyç öndürmek we ABŞ we Birleşen Arap Emirlikleri -den has ýokary üpjünçilik bilen şertlendirildi. Şeýle-de bolsa, umumy surata seretseň, dünýädäki nebit üpjünçiliginiň geçen ýyl bilen deňeşdirilende günde takmynan 3 million 900 müň barrele çenli azalmagyna we 2023-nji ýylyň ahyrynda 102 million 379 müň barrele çenli azalmagyna garaşylýar. 2023-nji ýylda OPEK + ýurtlarynyň önümçiliginiň günde 4 million 700 müň barrele çenli azaljakdygy we 42 million 120 müň barrele çenli azaljakdygy çak edilýär. Beýleki tarapdan, OPEK däl önümçilik artmagyny dowam etdirer we günde takmynan 820 müň barrele çenli artmak bilen 60 million 250 müň barrele ýeter. Şeýle-de bolsa, ABŞ bilen Eýranyň arasynda Hormuz bogazynyň açylmagyny göz öňünde tutýan aralyk şertnama üpjünçilik akymlarynyň kem-kemden kadalaşmagyny üpjün edip biler. Nebit islegi ep-esli azaldy, esasanam aprel we maý aýlarynda. Fuelangyjyň bahasynyň ýokary bolmagy we önüm bilen üpjünçiligiň kesilmegi, geçen ýylyňky bilen deňeşdirilende ýylyň ikinji çärýeginde iberilişiň 4,8% azalmagyna sebäp bolar. Şonuň ýaly-da, islegiň günde takmynan 2 million barrele çenli artyp, 105 million 300 müň barrele ýetmegine garaşylýar. Şeýle-de bolsa, dünýä ykdysadyýetindäki geosyýasy töwekgelçilikler we näbellilikler sebäpli bu çaklamalar ep-esli üýtgäp biler.

Netije we baha bermek

Global nebit bazarlary geosyýasy ösüşleriň täsiri astynda emele gelmegini dowam etdirýär. ABŞ-Eýran şertnamalary we Hormuz bogazyndaky ýagdaý ýakyn ýyllarda nebit üpjünçiliginde möhüm rol oýnar. Bu amalda bazar oýunçylary üçin töwekgelçiligi dolandyrmak we çeýeligi möhümdir.