Qlobal neftdə iki tərəfli zəlzələ: Hörmüz boğazında tanker böhranı və ABŞ ehtiyatlarında tarixi çökmə

Geosiyasi gərginlik və təchizatla bağlı narahatlıqlar qlobal enerji bazarlarında qiymətlərə təzyiq etməkdə davam edir. Həftənin ilk günündə 2 faizdən çox kəskin itkilərlə üzləşən neft bazarı yeni gündə üfüqi və qeyri-sabit seqmentdə davam edir. Ən çox yayılmış beynəlxalq istinad hesab edilənBrent neftin barel qiyməti 9 sent cüzi azalma ilə 92,16 dollara düşərkən, ABŞ-ın yüngül neft WTI isə 1 sent məhdud artımla85,02 dollara alınıb. ABŞ-ın Yaxın Şərq siyasətindəki strateji dəyişikliklər və regiondan gələn qaynar münaqişə xəbərləri bazarlardakı bu incə tarazlıqda həlledici rol oynayır.

ABŞ-dan İrana ağır iqtisadi tutuş və sanksiya təhlükəsi

Vaşinqton administrasiyasının İrana hərbi əməliyyat deyil, iqtisadi embarqolar vasitəsilə təzyiq göstərməsi neft bazarlarında ani tədarükün kəsilməsi riskini hələlik arxa plana keçirib. ABŞ-ın maliyyə naziriSkot Bessent Tehranın qanı olan maliyyə qaynaqlarını qurutmaq məqsədi daşıyan yeni sanksiyalar paketinin qüvvəyə mindiyini açıqlayıb. Yeni qərarlar çərçivəsində İranla ticarət və maliyyə əlaqələrini kəsməyən üçüncü ölkələrin ABŞ-ın sanksiyalarına məruz qala biləcəyi və qlobal dollar maliyyə sistemindən tamamilə kənarlaşdırıla biləcəyi xəbərdarlığı edilib. Nazir Bessent hədəf alınacaq ölkələrin siyahısını və sanksiyaların dəqiq qüvvəyə minmə tarixini paylaşmasa da, bu aktyorlara yeni qaydalara inteqrasiya üçün müəyyən keçid müddəti veriləcəyini bildirib.

Digər tərəfdən, ABŞ Müdafiə NaziriPite Hegseth İrana qarşı hərbi güc variantının heç vaxt masadan tamamilə kənarda olmadığını vurğulasa da, bazar analitikləri Vaşinqtonun diplomatik və iqtisadi sanksiyalara üstünlük verməsini daha az riskli ssenari kimi qiymətləndirirlər. Bloomberg HT-nin təhlilinə görə, ekspertlər sanksiyaların neft tədarükünü hərbi münaqişədən daha az pozacağını proqnozlaşdırırlar. Bununla belə, İranın regionda dəniz nəqliyyatını sabotaj etmək potensialı qiymətlərdə daimi risk mükafatı yaratmağa davam edir.

Hörmüz boğazında tanker həyəcanı: Oman sahillərində isti münaqişə

Qlobal neft ticarətinin təxminən beşdə birinin keçdiyi ən kritik tranzit nöqtəsi olan Hörmüz boğazı yenidən böyük böhranın mərkəzindədir. Boğaziçi üzərindəki suveren hüquqlarından təsir vasitəsi kimi istifadə edən Tehran administrasiyası bazar ertəsi günü 45 neft tankerinin tranzit protokollarını pozduğunu iddia edərək, qara siyahı dərc edib. İran hakimiyyəti bu gəmilərin və onların daşıdığı yükün ələ keçirilə biləcəyini açıq şəkildə bəyan etməklə qlobal gəmiçilik sənayesini qorxudub.

Oman sahillərindən gələn qaynar xəbərlər sübut etdi ki, bölgədəki gərginlik təkcə diplomatik təhdidlərlə məhdudlaşmır. Birləşmiş Krallıq Dəniz Ticarət Əməliyyatları (UKMTO) çərşənbə axşamı Oman sahillərində üzən neft tankerinin mənşəyi naməlum obyektin hədəfinə çevrildiyini açıqlayıb. Hücum nəticəsində ciddi ziyan görən tankerin yararsız hala düşdüyü bildirilib. Bu cür qaynar təmaslar enerji dəhlizlərində zəiflikləri üzə çıxarır və təchizat təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artırır.

ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatlarında 40 İllik Aşağı

Beynəlxalq gərginliklə yanaşı, ABŞ-ın daxili bazarından əldə edilən məlumatlar da təchizat təhlükəsizliyi ilə bağlı müzakirələrə təkan verir. ABŞ Energetika Nazirliyinin açıqladığı son rəsmi məlumatlara görə, ölkənin Strateji Neft Ehtiyatı (SPR) keçən həftə təxminən 3,7 milyon barel azalaraq 289,7 milyon barrelə düşüb.

Bu kəskin azalma ilə ABŞ-ın fövqəladə ehtiyatları 1982-ci ilin noyabrından bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik səbəbindən qlobal neft tədarükünün təhlükə altında olduğu bir vaxtda dünyanın ən böyük istehlakçısı olan ABŞ-ın ehtiyatlarının tarixi minimuma enməsi bazar iştirakçıları tərəfindən həssaslığın kritik elementi kimi yaxından izlənilir.