Qlobal ticarətdə kartlar yenidən qarışdırılır: Türkiyənin liderlik rolu güclənir

Qlobal iqtisadi sistem son illərdə görünməmiş transformasiya dalğası ilə üzləşib. Bu dəyişiklik Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT) daxilində “islahat” axtarışlarını sürətləndirdiyi halda; Bu, inkişaf etməkdə olan ölkələrin, xüsusən də Türkiyənin yeni qaydalara əsaslanan ticarət nizamında çox daha strateji liderliyi öz üzərinə götürəcəyini göstərir. ÜTT-nin 166 üzvü qlobal bazarda dinamik çağırışlara və yeni imkanlara daha dinamik reaksiyalar yaratmaq üçün 2022-ci ildə təşkilatın funksiyalarını hərtərəfli müzakirə etmək qərarına gəlib.

Qərar Qəbuletmə Mexanizmlərinin və Qaydalarının Yenilənməsi

Davam edən islahat danışıqlarının mərkəzində ÜTT-nin qərar qəbuletmə proseslərini necə daha funksional etmək məsələsi dayanır. Xüsusilə sənaye siyasəti və dövlət subsidiyaları kimi kritik mövzularda qaydaları modernləşdirmək məqsədi daşıyır. ÜTT rəsmiləri isə bu yeni qaydaların formalaşmasında birbaşa bələdçi olmaqdansa, yekun qərarı tamamilə üzv dövlətlərin iradəsinə buraxmağa üstünlük verirlər. ÜTT-nin bu yaxınlarda keçirdiyi İctimai Forum çərçivəsində dərc olunmuş cari hesabat açıq şəkildə göstərir ki, çoxtərəfli əməkdaşlıq pozularsa və qaydalar zamandan geri qalırsa, qlobal Ümumi Daxili Məhsulda (ÜDM) 10 faizə qədər böyük imkan itkisi ola bilər.

İnkişaf etməkdə olan ölkələrin ticarətdə payı 45 faizə çatdı

ÜTT-nin baş iqtisadçısı Robert Staiger qlobal ticarət sistemindəki bu kritik həddi və Türkiyənin üzərinə götürə biləcəyi rolu qiymətləndirdi. Dünya ticarətinin təməl daşları olan ayrı-seçkiliyə yol verməmək, qarşılıqlılıq, şəffaflıq, çeviklik və mübahisələrin həlli kimi prinsiplərin zamansız olduğunu vurğulayan Staiger, əsl məsələnin bu prinsiplərin günümüzün şərtlərinə uyğunlaşdırılmasında olduğunu bildirdi. Aşağı və orta gəlirli iqtisadiyyatların dünya ticarətindəki payının 1995-ci ildə yüzdə 23-dən bu gün yüzdə 45-ə yüksəldiyinə diqqət çəkən Staiger, inkişaf etməkdə olan ölkələrin sövdələşmə güclərini artırmaq üçün tarixi fürsətə malik olduğunu ifadə etdi. Staiger xəbərdarlıq edib: "Əgər bu qaydalara əsaslanan sistem çökərsə və heç kim onu qorumasa, ən çox kiçik və orta ölçülü ölkələr zərər çəkəcək."və sistemi qorumaqda Türkiyə kimi yüksələn güclərin məsuliyyətinin artdığını dilə gətirdi.

Geosiyasi Risklər və Süni İntellektin Təsiri

Qlobal ticarətin mövcud müqavimətini qiymətləndirən ÜTT Qiymətləndirmə Bölməsinin rəhbəri Coleman Nee xüsusilə elektron komponentlər sektorunun gücünü qoruduğunu bildirib. Bu vəziyyətin süni intellekt sərmayələrində qlobal hərəkətliliyin davam etdiyinin sübutu olduğunu ifadə edən Nee, sikkənin digər üzündəki risklərə də diqqət çəkdi. Hörmüz boğazında baş verən geosiyasi pozulmaların qlobal bazarlara, xüsusilə də Yaxın Şərqə mənfi təsir göstərdiyini ifadə edən Nee, logistika xətlərindəki bu pozulmaların neft qiymətlərini artırdığını, inflyasiyanı artırdığını və real gəlirləri aşağı saldığını bildirib. İqtisadi artıma olan bu təzyiqlərin ölkələri alternativ təchizat yolları axtarmağa məcbur etdiyini qeyd edən Nee, qiymət artımlarının inkişaf etməkdə olan bazarlarda göstərəcəyi “gecikmiş təsirlər” barədə xəbərdarlıq etdi.