Küresel Ticarette Kartlar Yeniden Karılıyor: Türkiye’nin Liderlik Rolü Güçleniyor

Küresel ekonomik sistem, son yıllarda eşi benzeri görülmemiş bir dönüşüm dalgasıyla karşı karşıya. Bu değişim, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) bünyesindeki "reform" arayışlarını hızlandırırken; Türkiye başta olmak üzere gelişmekte olan ülkelerin, kurallara dayalı yeni ticaret düzeninde çok daha stratejik bir liderlik üstleneceğine işaret ediyor. DTÖ'nün 166 üyesi, küresel pazardaki dinamik zorluklara ve yeni fırsatlara daha dinamik yanıtlar üretebilmek adına, 2022 yılında örgütün işlevlerini kapsamlı bir şekilde masaya yatırma kararı almıştı.

Karar Alma Mekanizmaları ve Kuralların Güncellenmesi

Süregelen reform müzakerelerinin odağında, DTÖ’nün karar alma süreçlerinin nasıl daha işlevsel hale getirileceği sorusu yer alıyor. Özellikle sanayi politikaları ve devlet sübvansiyonları gibi kritik başlıklarda kuralların modernize edilmesi hedefleniyor. DTÖ yetkilileri ise bu yeni kuralların şekillendirilmesinde doğrudan yönlendirici olmak yerine, nihai kararı tamamen üye ülkelerin iradesine bırakmayı tercih ediyor. DTÖ tarafından geçtiğimiz günlerde düzenlenen Kamu Forumu kapsamında yayımlanan güncel bir rapor, çok taraflı iş birliğinin sekteye uğraması ve kuralların çağın gerisinde kalması durumunda, küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’da (GSYH) yüzde 10’a varan devasa bir fırsat kaybı yaşanabileceğini net bir şekilde ortaya koyuyor.

Gelişmekte Olan Ülkelerin Ticaretteki Payı Yüzde 45'e Ulaştı

DTÖ Başekonomisti Robert Staiger, küresel ticaret sistemindeki bu kritik eşiği ve Türkiye’nin üstlenebileceği rolü değerlendirdi. Dünya ticaretinin temel taşları olan ayrımcılık yapmama, karşılıklılık, şeffaflık, esneklik ve uyuşmazlıkların çözümü gibi ilkelerin zamansız olduğunu vurgulayan Staiger, asıl meselenin bu prensiplerin günümüz şartlarına nasıl adapte edileceği olduğunu belirtti. Düşük ve orta gelirli ekonomilerin dünya ticaretindeki payının 1995 yılındaki yüzde 23 seviyesinden bugün yüzde 45'e yükseldiğine dikkat çeken Staiger, gelişmekte olan ülkelerin pazarlık güçlerini artırmak için tarihi bir fırsat yakaladıklarını ifade etti. Staiger, "Eğer kurallara dayalı bu sistem çökerse ve kimse ona sahip çıkmazsa, bundan en büyük zararı küçük ve orta büyüklükteki ülkeler görecektir" uyarısında bulunarak, Türkiye gibi yükselen güçlerin sistemi koruma noktasındaki sorumluluğunun arttığını dile getirdi.

Jeopolitik Riskler ve Yapay Zeka Etkisi

Küresel ticaretin mevcut direncine yönelik değerlendirmelerde bulunan DTÖ Tahmin Birimi Başkanı Coleman Nee ise özellikle elektronik bileşenler sektörünün gücünü koruduğunu aktardı. Bu durumun yapay zeka yatırımlarındaki küresel hareketliliğin sürdüğünün bir kanıtı olduğunu belirten Nee, madalyonun diğer yüzündeki risklere de dikkat çekti. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan jeopolitik aksaklıkların Orta Doğu başta olmak üzere küresel pazarlarda öngörülenin üzerinde negatif etkiler yarattığını ifade eden Nee, lojistik hatlardaki bu kesintilerin petrol fiyatlarını tırmandırdığını, enflasyonu körüklediğini ve reel gelirleri aşındırdığını belirtti. Ekonomik büyüme üzerindeki bu baskıların, ülkeleri alternatif tedarik rotaları aramaya zorladığını kaydeden Nee, fiyat artışlarının gelişmekte olan piyasalarda yaratacağı "gecikmeli etkiler" konusunda uyarılarda bulundu.