Səssiz təhlükə kolorektal xərçəng: poliplərin qarşısının alınması və erkən diaqnostika yolları

Dünyada ən çox diaqnoz qoyulan və ölümcül nəticələri ilə diqqət çəkən kolorektal (yoğun bağırsaq və düz bağırsaq) xərçəngləri məkrli gedişi səbəbindən erkən mərhələdə aşkarlanmasını çətinləşdirir. Medipol Sağlamlıq Qrupu daxilində Medipol Bahçelievler Universiteti Xəstəxanasından Ümumi Cərrahiyyə MütəxəssisiProf. Doktor Osman Sivilbu təhlükəli xəstəliyə qarşı həyati əhəmiyyətli xəbərdarlıqlar edib. Xəstəliklərin əksəriyyətinin xoşxassəli poliplərdən inkişaf etdiyini bildirən Prof. Dr. Civil, 45 yaşından başlayaraq müntəzəm olaraq skrininq testlərinin həyat xilasedici rol oynadığını vurğuladı.

Gizli təhlükə: Polipdən Xərçəngə qədər olan proses

Yoğun bağırsaq xərçəngi ictimai sağlamlığı təhdid etməkdə davam edir və dünyada xərçəngdən ölüm hallarında ikinci yeri tutur. Xəstəliyin adətən bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik, səbəbi bilinməyən qarın ağrısı, rektal qanaxma, xroniki ishal və ya qəbizlik kimi əlamətlərlə özünü göstərdiyini ifadə edən Prof. Doktor Osman Civil qeyd etdi ki, bu simptomlar spesifik olmadığı üçün ilkin mərhələdə asanlıqla gözdən qaçır.

Xərçəngin inkişafının üç əsas şəkildə baş verdiyini ifadə edən Prof. Dr. Civil, "Bu yollar ailəvi meyl, irsi ötürülmə və poliplər olaraq önə çıxır. Kolorektal xərçəng hadisələrinin təxminən yüzdə 70i poliplərdən qaynaqlanır. Əvvəlcə zərərsiz, xoşxassəli şişlər kimi görünən poliplər, xayanın daxili səthində uzun müddət ərzində xərçəngə çevrilə və uzun müddət ərzində xərçəngə çevrilə bilər. 5-15 yaş kimi irsi xərçənglər vakaların yüzdə 5-10unu meydana gətirərkən, yüzdə 10-15 nisbətində ailəvi meyl müşahidə edilir. Ailəsində xərçəng xəstəliyi olan şəxslərdə müayinə prosesinə çox erkən başlayırıq” dedi.

Dəyişdirilə bilən və dəyişdirilə bilməyən risk faktorları hansılardır?

Prof. Bağırsaq xərçənginin ortaya çıxmasında həm fərdi vərdişlərin, həm də idarə olunmayan faktorların rol oynadığını ifadə etdi. Dr. Sivil risk faktorlarını iki qrupda müzakirə etdi. Həyat tərzinin tənzimlənməsi ilə qarşısı alına bilən əsas dəyişdirilə bilən risk faktorları piylənmə, diabet, insulin müqaviməti, qeyri-kafi fiziki fəaliyyət, qırmızı ət və ya işlənmiş ətin həddindən artıq istehlakı, tütün və spirt istifadəsidir. Digər tərəfdən, yaşlı yaş, ailədə xərçəng xəstəliyi, irq, cinsiyyət və bağırsaq poliplərinin olması dəyişdirilə bilməyən risk faktorları arasındadır.

Həyat qurtaran qızıl qaydalar: Hansı skrininq hansı yaşda aparılmalıdır?

Prof. Erkən diaqnozun kolorektal xərçəng müalicəsində müvəffəqiyyət nisbətini birbaşa artırdığını ifadə etdi. Dr. Osman Civil Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən təsdiqlənmiş müayinə protokollarını aşağıdakı kimi sadaladı:

– 45 yaşından etibarən ildə bir dəfə nəcisdə gizli qan testi aparılmalıdır.

– Hər 5 ildən bir rektoziqmoidoskopiya müayinəsi aparılmalıdır.

– Hər 10 ildən bir kolonoskopiya ilə bağırsaqların tam müayinəsi aparılmalıdır.

Prof. Dr. Civil, ailəsində kolorektal xərçəngi olan yüksək risk qrupunda olan şəxslər üçün bu müayinə yaş həddinin vəziyyətdən asılı olaraq 20-yə endirilə biləcəyini vurğuladı.

Multidisiplinar yanaşma və müasir müalicə üsulları

Prof. Kolorektal xərçəngin müalicəsində tək bir şöbənin deyil, ortaq bir mütəxəssis heyətinin qərar verməsi lazım olduğunu ifadə etdi. Dr. Osman Civil çıxışını “Müalicə prosesi ümumi cərrahiyyə, tibbi onkologiya, radiasiya onkologiyası, nüvə təbabəti və radiologiya mütəxəssislərindən ibarət multidisiplinar bir şura tərəfindən idarə olunur. Xəstəliyin əsas müalicəsi adətən cərrahi müdaxilədir. Müalicəni planlaşdırmazdan əvvəl xəstəliyin dəqiq mərhələsini müəyyən etmək üçün Kompüterli Tomoqrafiya (KT), Maqnit Rezonans Tomoqrafiya (MR) və ya PET-KT kimi müasir görüntüləmə üsullarından istifadə edir və hər bir xəstə üçün ən uyğun müalicə yol xəritəsini müəyyənləşdiririk."