Sudanda humanitar dram dərinləşir: 6 min insan HDK-nın Faşir zindanlarında saxlanılır

Sudanda 2023-cü ilin aprelindən bəri ordu ilə Çevik Dəstək Qüvvələri (HDK) arasında davam edən münaqişələr ölkəni tarixin ən böyük humanitar fəlakətlərindən birinə sürükləyir. Sudanın rəsmi agentliyi SUNA-nın məlumatına görə, xüsusi seminarda ölkədə insan haqlarının vəziyyətini əks etdirən əhatəli hesabat ictimaiyyətə təqdim edilib. Hazırlanan hesabatda HDK-nın nəzarətində olan bölgələrdə insan haqları pozuntuları və mülki infrastruktura qarşı dağıdıcı fəaliyyətləri tam təfərrüatı ilə üzə çıxarılıb.

Dünyanın Ən Böyük Humanitar Fəlakəti və Faşirdəki Gizli Həbsxanalar

Hesabatı hazırlayan komitənin sədri Kəmaləddin ed-Dendravi Sudandakı münaqişələrin qlobal miqyasda görünməmiş humanitar böhrana səbəb olduğunu vurğulayıb. Dendravi bildirib ki, təxminən 14 milyon insan müharibə səbəbindən qaçqın və ya məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb. O, həmçinin ölkə əhalisinin böyük hissəsini təşkil edən 25 milyon insanın ciddi ərzaq çatışmazlığı ilə üzləşdiyini bildirib. Hesabatın ən diqqətçəkən tapıntılarından biri də HDK-nın nəzarətində olan Faşir şəhərindəki həbsxanalarda təxminən 6 min adamın qeyri-qanuni həbs edildiyinin müəyyən edilməsi olub.

Səhiyyə sistemi çökdü, banklar və hava limanları talan edildi

Münaqişələrin mülki həyat üzərində dağıdıcı təsirlərinə diqqət çəkən Dendravi, Sudanda səhiyyə müəssisələrinin təxminən 80 faizinin xidmətdən çıxdığını açıqladı. Bu vəziyyət müalicəyə ehtiyacı olan milyonlarla insanın həyatı üçün təhlükə yaradır. Hesabatda HDK-nın sistematik olaraq mülki infrastrukturu hədəf aldığı da sənədləşdirilib. Təşkilatın Sudan Mərkəzi Bankı ilə birlikdə 20 kommersiya bankını taladığı, 8 hava limanını dağıtdığı və bombardmanlarda 50 təyyarəyə böyük ziyan vurduğu bildirilib. Bundan əlavə, diplomatik nümayəndəliklər, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) şəhərcikləri, məscidlər və kilsələr də hücumların hədəfi olub. Hesabatda həmçinin cəzasızlıq, qadınlara və uşaqlara qarşı zorakılıq, təhsil və sağlamlıq hüquqlarının pozulması, mülki şəxslərin hərəkət və məskunlaşma azadlığının məhdudlaşdırılması ilə bağlı geniş nəticələr də yer alıb.

Bölünmə Riski və Beynəlxalq Birliyin Narahatlığı

Sudanın səhiyyə və insan haqları təşkilatları daha əvvəl HDK-nı Cənubi Darfurdakı Daqres və Kober həbsxanalarında və Darfur bölgəsindəki digər həbs mərkəzlərində 19 mindən çox adamı saxlamaqda ittiham etmişdilər. Yerli və beynəlxalq mənbələr HDK-nın 26 oktyabr 2025-ci ildə Faşiri ələ keçirməsindən sonra şəhərdə ciddi insan haqlarının pozulması və dinc əhaliyə qarşı qətliam iddialarının pik həddə çatdığına diqqət çəkir. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu kritik inkişaf Sudanda faktiki parçalanmanı daha da dərinləşdirə bilər. BMT-nin məlumatlarına görə, on minlərlə insanın həyatını itirdiyi bu prosesdə milyonlarla dinc sakin hələ də aclıq həddində sağ qalmaq üçün mübarizə aparır.