TCMB Başçısı Fatih Karahan: Mərkəzi Bankların qızıl tələbatı pik həddinə çatıb

Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankının (TCMB) sədri Fatih Karahan Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə etdiyi strateji təqdimatda qlobal iqtisadiyyatın gələcəyinə və ehtiyatların idarə edilməsində yeni dinamikaya işıq salıb. Karahan, son 20-30 ildə dünyada yaşanan inteqrasiyanın böyük iqtisadi qazanclar verdiyini, lakin artan geosiyasi rəqabət səbəbindən qloballaşmanın dərinləşməsinin artıq təmin edilmədiyini vurğuladı.

Qlobal sarsıntıların təbiəti dəyişir: təhlükəsizlik effektivlik əvəzinə ön plandadır

Qloballaşmanın gücləndiyi, xərclərin azaldığı və istehlakçı seçimlərinin artdığı dövrlərdə bu vəziyyətin qlobal miqyasda güclü deinflyasiya təsiri yaratdığını xatırladan Karahan. Bununla belə, o, bildirib ki, bu gün hökumətlər və şirkətlər təkcə istehsal xərclərinə deyil, həm də istehsal xətlərinin təhlükəsizliyinə diqqət yetirirlər. Kritik dəniz yollarına, enerji resurslarına və qlobal ödəniş infrastrukturlarına çıxışın strateji rıçaqlara çevrildiyini bildirən Karahan, ölkələr arasında qarşılıqlı asılılığın ciddi zəifliklər yaratdığını qeyd edib.

Karahan, mərkəzi bankların təbii fəlakətlər və ya pandemiyalar kimi müvəqqəti tədarük şoklarına öyrəşdiyini ifadə edərək, strateji və geosiyasi rəqabət nəticəsində yaranan yeni nəsil şokların daha uzunmüddətli və qalıcı ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Karahan qeyd edib ki, mərkəzi bankların ara-sıra tədarük çatışmazlığı olan bir dünyadan daha böyük və daha uzunmüddətli şoklarla üzləşdiyi yeni bir dövrə qədəm qoyduq.

Pul Siyasətində Çeviklik və Fiskal Siyasətlə Sinerji

Dəyişən qlobal nizamda pul siyasətlərinin necə formalaşması lazım olduğuna dair danışan Karahan, mərkəzi bankların müvəqqəti şoklara mexaniki cavab verməkdən qaça bildiklərini, lakin struktur və qalıcı şoklar qarşısında daha uzunmüddətli siyasət alətlərini aktivləşdirməli olduqlarını bildirdi. İnflyasiya gözləntilərinin yaxşı lövbərlənməsinin vacibliyinə diqqət çəkən Karahan, gözləntilərin nəzarət altında saxlanacağı təqdirdə mərkəzi bankların fəaliyyət sahəsinin genişlənəcəyini bildirib.

Karahan, geosiyasi gərginliklərin səbəb olduğu enerji qiymət artımlarına qarşı sərt pul siyasəti mövqeyinin inflyasiya ilə bağlı pisləşmələrin qarşısını alacağını söyləyərək, pul və fiskal siyasətlərin koordinasiyalı işləməsinin vacibliyini vurğuladı. Karahanın fikrincə, maliyyə alətləri ilkin qiymət şoklarını məhdudlaşdırsa da, pul siyasəti bu şokların gözləntilərə ikinci dərəcəli təsirlərini idarə edə bilər.

Mərkəzi Bankların qızıla üstünlük verməsi: onun ehtiyatlarda payı 29 faizə yüksəldi

Karahan qlobal iqtisadi parçalanmanın beynəlxalq ehtiyatların strukturunu kökündən dəyişdirdiyini və qızılın ehtiyatların idarə edilməsində rolu ilə bağlı xüsusi mötərizədə qeyd edib. Qızılın həm əmtəə, həm maliyyə aktivi, həm də etibarlı ehtiyat aləti olduğunu ifadə edən Karahan, son illərdə mərkəzi bankların qızıl tələbinin kəskin şəkildə artdığını açıqlayıb. 2020-ci illərin əvvəllərində 11 faiz olan qızılın mərkəzi bank ehtiyatlarında payının bu gün 29 faizə yüksəldiyini ifadə edən Karahan, bunun ABŞ dollarının qlobal hökmranlığının sona çatdığı anlamına gəlmədiyini, dolların hələ də ən likvid və dominant valyuta olaraq qalmağa davam etdiyini sözlərinə əlavə edib.

Geosiyasi risklərin və bazara giriş qeyri-müəyyənliklərinin ehtiyat idarəçilərini diversifikasiyaya məcbur etdiyini söyləyən Karahan, indi ehtiyat idarəçiliyində ənənəvi "təhlükəsizlik, likvidlik və gəlirlilik" üçlüyünə "əlçatanlıq" meyarının əlavə edilməli olduğunu vurğuladı. Qızılın tarixən Türkiyənin maliyyə sistemində və ev təsərrüfatlarının əmanətlərində kritik bir əhəmiyyətə malik olduğunu ifadə edən Karahan, mühüm məsələnin yalnız aktivlərin miqdarının deyil, həm də böhran dövründə bu aktivlərin nə qədərinin effektiv istifadə oluna biləcəyinin olduğunu qeyd etdi.