CBRT gubernatory Fatih Karahan: Merkezi banklaryň altyn islegi iň ýokary derejesine ýetdi

Türkiýe Merkezi Bankynyň (CBRT) prezidenti Fatih Karahan, Wengriýanyň paýtagty Budapeştde eden strategiki çykyşynda dünýä ykdysadyýetiniň geljegini we ätiýaçlyk dolandyryşynyň täze dinamikasyny açdy. Karahan, soňky 20-30 ýylda bütin dünýäde bolup geçen integrasiýanyň uly ykdysady girdeji getirendigini, ýöne geosyýasy bäsleşigiň güýçlenmegi sebäpli globallaşmagyň çuňlaşmagy kepillendirilmeýändigini aýtdy.

Global zarbalaryň tebigaty üýtgeýär: Howpsuzlyk netijeliligiň ýerine birinji orunda durýar

Karahan globallaşma güýçlenýän döwürlerde çykdajylaryň azalýandygyny we sarp edijileriň mümkinçilikleriniň köpelendigini aýtdy we bu ýagdaýyň dünýä derejesinde güýçli dezinflýasiýa täsirini döredendigini ýatlatdy. Şeýle-de bolsa, häzirki wagtda hökümetleriň we kompaniýalaryň diňe önümçilik çykdajylaryna däl, eýsem önümçilik liniýalarynyň howpsuzlygyna hem üns berýändigini aýtdy. Möhüm deňiz ýollaryna, energiýa çeşmelerine we global töleg infrastrukturasyna elýeterliligiň strategiki güýje öwrülendigini mälim eden Karahan, ýurtlaryň arasyndaky garaşlylygyň çynlakaý gowşaklyklary döredýändigini aýtdy.

Karahan merkezi banklaryň tebigy betbagtçylyklar ýa-da pandemiýa ýaly wagtlaýyn üpjünçilik sarsgynlaryna öwrenişendigini mälim etdi we strategiki we geosyýasy bäsdeşlik netijesinde ýüze çykan täze nesil sarsgynlarynyň has uzak we hemişelik bolup biljekdigini duýdurdy. Karahan, merkezi banklaryň wagtal-wagtal üpjünçilik ýetmezçiligi bolan dünýä däl-de, has uly we uzak wagtlap dowam edýän zarbalara duçar bolýan täze döwre gadam basdyk.

Pul syýasatyndaky çeýeligi we salgyt syýasaty bilen sinergiýa

Üýtgeýän global tertipde pul syýasatlarynyň nähili emele gelmelidigi barada söhbet eden Karahan, merkezi banklaryň wagtlaýyn sarsgynlara mehaniki jogap bermekden saklanyp biljekdigini, ýöne gurluş we hemişelik sarsgynlar sebäpli uzak möhletleýin syýasat gurallaryny işjeňleşdirmelidigini aýtdy. Inflýasiýa garaşyşlaryny gowy berkitmegiň ähmiýetine ünsi çeken Karahan, garaşylýan zatlar gözegçilik astynda saklansa, merkezi banklaryň hereket meýdanynyň giňeljekdigini aýtdy.

Karahan, geosyýasy dartgynlylyk sebäpli ýüze çykýan energiýa bahalarynyň ýokarlanmagyna garşy berk pul syýasatynyň inflýasiýanyň ýaramazlaşmagynyň öňüni aljakdygyny aýtdy we utgaşdyrmakda işleýän pul we salgyt syýasatlarynyň möhümdigini aýtdy. Karahanyň pikiriçe, maliýe gurallary başlangyç bahalaryň zarbalaryny çäklendirýän hem bolsa, pul syýasaty bu zarbalaryň garaşylýanlara ikinji derejeli täsirini dolandyryp biler.

Merkezi banklaryň altyn artykmaçlygy: ätiýaçlykdaky paýy 29 göterime çenli ýokarlandy

Karahan global ykdysady bölünişigiň halkara ätiýaçlyklarynyň gurluşyny düýpgöter üýtgedendigini we ätiýaçlyk dolandyryşynda altynyň roly barada aýratyn bir söz açandygyny aýtdy. Altynyň hem haryt, hem maliýe baýlygy, hem-de ygtybarly ätiýaçlyk guralydygyny aýdan Karahan, soňky ýyllarda merkezi banklaryň altyna bolan isleginiň ep-esli artandygyny düşündirdi. Karahan, 2020-nji ýyllaryň başynda 11 göterim bolan merkezi bank ätiýaçlyklarynda altynyň paýynyň şu gün 29 göterime çenli ýokarlandygyny aýtdy we munuň ABŞ-nyň dollarynyň dünýädäki agdyklyk etmeginiň gutarandygyny we dollaryň iň suwuk we agdyklyk edýän walýuta bolmagyny dowam etdirýändigini aýtdy.

Karahan geosyýasy töwekgelçilikleriň we bazara girmekdäki näbellilikleriň ätiýaçlyk dolandyryjylaryny diwersifikasiýa etmäge mejbur edýändigini aýtdy we ätiýaçlyk dolandyryşynda adaty "howpsuzlyk, likwidlik we gaýdyp gelmek" üçlügine "elýeterlilik" kriteriýasynyň goşulmalydygyny aýtdy. Türkiýanyň maliýe ulgamynda we öý tygşytlamalarynda altynyň taryhy taýdan möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýdan Karahan, möhüm meseläniň diňe bir aktiwleriň mukdary bolman, eýsem bu aktiwleriň näçesini krizis döwründe netijeli ulanyp boljakdygyny hem aýtdy.