Təl-Əvivdə böyük çaxnaşma: Şərqi Aralıq dənizində tarazlığı dəyişəcək Türkiyə-Livan yaxınlaşması

Yaxın Şərq və Şərqi Aralıq dənizi oxundakı geosiyasi tarazlıqları kökündən sarsıdacaq yeni inkişaf İsrail ictimaiyyətində geniş əks-səda doğurub. İsrailin aparıcı nəşrlərindən biri olan “Maariv” qəzeti Livan hökumət mənbələrinə əsaslanaraq hərtərəfli təhlilində Türkiyənin Livan ordusuna hərbi yardımını artırmağa hazırlaşdığını yazıb. Xəbərə görə, Ankara Beyrut administrasiyasına Livan Silahlı Qüvvələrini qabaqcıl hərbi texnika ilə təmin etməklə yanaşı, Hizbullahın silahları ilə bağlı böhranın həllində fəal diplomatik və hərbi rol oynamağa son dərəcə hazır olduğunu çatdırıb.

Türkiyə silahları İsrail sərhədində müharibə ssenarilərini işə salır

Livanın yüksək rütbəli rəsmiləri ilə Türkiyə hökuməti arasında diplomatik təmasların intensivləşdiyi bildirilsə də, Livan prezidenti Cozef Avn ofisinin bu prosesdəki rolunun hələ tam aydınlaşdırılmadığı bildirilir. Bildirilib ki, Ankara Livan ordusunun əməliyyat imkanlarını artırmaq üçün qabaqcıl silah sistemləri vermək niyyətini rəsmi kanallar vasitəsilə dəfələrlə Livan tərəfinə çatdırıb. Suriya sahəsindəki son kritik inkişaflar nəzərə alınaraq, Türkiyənin Livan hərbi mexanizminə bu addımının İsrail müdafiə bürokratiyası üçün böyük və gözlənilməz risklər yaratdığı vurğulanır.

İki ölkə arasında diplomatik yaxınlaşma Livan rəsmilərinin son mesajlarında aydın görünür. İkitərəfli görüşlər zamanı Ankaranın Beyrut administrasiyasının Hizbullaha münasibəti və silah inventarına dair bəzi strateji qeyd-şərtləri paylaşması da əldə edilən məlumatlar arasındadır. Lakin bu vəziyyətə baxmayaraq, Türkiyənin Livan ordusunu gücləndirərək dövlət hakimiyyətinin qurulması səylərinə dəstək verməsi regionda güc balansını sarsıdacaq kimi qiymətləndirilir.

"Suriyanın təhlükəsizliyi Livan və Türkiyənin təhlükəsizliyidir" Doktrinası

Türkiyənin Livanla bağlı addımı, sadəcə, hərbi dəstək paketindən kənarda, Ankaranın Şərqi Aralıq dənizi və Levant regionunda təsirini genişləndirmək strategiyasının mühüm hissəsi hesab olunur. Analitiklərin fikrincə, bu addım regionda ənənəvi Amerika təsirinə birbaşa alternativi təmsil etməsə də, bu sahəyə çox güclü regional aktyorun gəlişini simvollaşdırır. Livan mənbələri Türkiyənin İsrailin Cənubi Livandan tam və qeyd-şərtsiz çıxarılması ilə bağlı qətiyyətli mövqeyini yüksək qiymətləndirirlər.

Bildirilir ki, Ankara regional təhlükəsizlik yanaşmasında “Suriyanın təhlükəsizliyi Livanın təhlükəsizliyi, Türkiyənin təhlükəsizliyi isə Suriyanın təhlükəsizliyidir” şüarını qəbul edib. Türkiyənin Suriyada tətbiq etdiyi sabitlik və təhlükəsizlik modelinin oxşar formulunu Livan şərtlərinə uyğunlaşdıraraq həyata keçirmək istədiyi bildirilir. Livan rəhbərliyi isə Türkiyənin həm iqtisadi inkişaf layihələri, həm də hərbi dəstəkləri ilə ölkədə daha aktiv rol oynamasını istəyir. Bununla belə, Təl-Əviv administrasiyasının nöqteyi-nəzərindən, Türkiyənin şimal sərhədlərində yüksək texnologiyalı müdafiə sənayesi məhsullarının yerləşdirilməsi qəbul edilməsi ən çətin ssenarilərdən biri kimi önə çıxır.

Şərqi Aralıq dənizində kartlar yenidən paylanır: Afina və Nikosiya həyəcan təbili çalır

Bu addımla Türkiyənin təkcə Livanda deyil, Yaxın Şərqin yenidən formalaşdırılacağı regional təhlükəsizlik və siyasi masalarda qurucu aktyor kimi yer almağı hədəflədiyi bildirilir. Bu vəziyyət Şərqi Aralıq dənizində enerji və sərhəd paylaşımı uğrunda apardıqları mübarizədə Yunanıstanı və Cənubi Kipr Rum Administrasiyasını (GCASC) birbaşa təsir etmək potensialına malikdir. Bildirilir ki, Türkiyənin Livanla artan hərbi və siyasi inteqrasiyası Şərqi Aralıq dənizində dəniz yurisdiksiyalarının balansını kökündən dəyişə bilər.

İsrail və onun müttəfiqlərinin strateji planlarında Livanın İsraillə birbaşa normallaşma prosesinə girməsə belə, ən azı Yunanıstan və Kiprin Rum tərəfi ilə eyni geosiyasi xəttdə saxlanmalı olduğu irəli sürülür. Türkiyənin Livanda artan hərbi mövcudluğu və nüfuzu Qərb ittifaqının Şərqi Aralıq dənizində bu məhdudlaşdırma siyasətini ciddi şəkildə poza bilər.