Trampın 5 min dollarlıq seçki vədi ABŞ-ı ikiyə böldü: İqtisadi həyat xətti, yoxsa seçki rüşvəti?

ABŞ-ın (ABŞ) ictimai rəyi keçmiş prezident Donald Trampın Texasda keçirilən Respublikaçılar Partiyasının Milli Konqresində verdiyi təəccüblü vəddən sarsılır. Tramp qarşıdan gələn Konqres aralıq seçkilərində Nümayəndələr Palatasında və Senata əksəriyyət respublikaçılara keçərsə, hər bir yetkin Amerika vətəndaşına 5 min dollar nağd pul ödəyəcəklərini açıqlayıb. Bu sensasion bəyanat ölkədə həm iqtisadi, həm də hüquqi müstəvidə geniş müzakirələrə səbəb oldu.

Liberal və Mühafizəkar Media Üz-üzədir

Trampın vədi Amerika mediasında kəskin qütbləşməyə səbəb oldu. Liberal media orqanları belə bir addımın mümkünlüyünü sərt şəkildə tənqid edərək, layihənin ölkə iqtisadiyyatına ağır zərbə vuracağını iddia edirlər. Təhlildə vurğulanır ki, hər yetkin şəxsə 5 min dollar verilməsi federal büdcədə 1,2 trilyon dollardan çox əlavə qara dəliyə səbəb olacaq və bu, inflyasiyanı gücləndirərək iqtisadi tarazlıqları sarsıdacaq. Digər tərəfdən, mühafizəkar media bu addımı yüksək qiymətləndirərək, bunun yüksək inflyasiya və maliyyə çətinlikləri ilə mübarizə aparan orta amerikalı ailələr üçün həyati maliyyə dəstəyi olacağını iddia etdi.

"Səhmdarın Payı" Analogiyası və Hüquqi Arqumentlər

Donald Tramp konqres kürsüsündən çıxışında maraqlı bir bənzətmə ilə bu nəhəng ödənişi müdafiə etdi. Tramp sözügedən nağd dəstəyi böyük şirkətlərin mənfəətlərini səhmdarlarına “səhm” (dividend) kimi bölüşdürməsi ilə müqayisə edib və Amerika vətəndaşlarının da dövlətin tərəfdaşları olduğunu eyham edib. Lakin hüquqşünaslar və siyasi analitiklər bu yanaşmaya şübhə ilə yanaşırlar. Təxminən 245 milyon yetkin insanın yaşadığı ABŞ-da ümumi dəyəri 1,2 trilyon dolları keçən bu ödənişin qanuni çərçivəyə necə yerləşdiriləcəyi qaranlıq olaraq qalır. Bəzi müstəqil analitiklər bildirirlər ki, seçkidən əvvəl seçicilərə birbaşa nağd pul vəd edilməsi açıq-aşkar “seçki rüşvəti” təşkil edə bilər və bu, ciddi konstitusiya maneələrinə səbəb ola bilər. Sosial şəbəkələrdə istifadəçilər bu vədin qeyri-real və populist olduğunu iddia etsə də, bəziləri bu pulun iqtisadi böhran mühitində xilaskar olacağını deyir.

Siyasi tarixdə bir ilk: Aralıq seçkilər öncəsi fövqəladə konqres

ABŞ-ın siyasi ənənəsində, milli partiya konqresləri adətən yalnız partiyaların prezidentliyə rəsmi namizədlərini elan etmək üçün prezident seçkilərinin keçiriləcəyi illərdə toplanır. Lakin Trampın ötən ilin iyun ayında etdiyi fövqəladə çağırışla Respublikaçılar Partiyasının Milli Konqresinin aralıq seçkilərdən əvvəl çağırılması qərara alınıb. Bu vəziyyət Amerika siyasi tarixində bir ilkdir. Tramp bu addımı ilə aralıq seçkilər öncəsi Respublikaçılar bazasını tamamilə konsolidasiya etməyi, seçici motivasiyasını maksimuma çatdırmağı və konqreslərdə mütləq çoxluğu bərpa etməyi hədəfləyir.