Trampın Hörmüz Boğazı üçün Radikal Planı: Nəzarəti öz əlimizə alacağıq və məsuliyyət daşıyacağıq

ABŞ prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonla Tehran arasında hərbi gərginliyin artdığı bir vaxtda qlobal enerji dəhlizi olan Hörmüz boğazının idarə olunması ilə bağlı oyunu dəyişən açıqlama verib. Fox News kanalına telefonla danışan Tramp, ABŞ-ın strateji boğaza nəzarəti tam ələ keçirəcəyini iddia edərək, "Boğaza nəzarəti ələ keçirəcəyik və yəqin ki, idarə edəcəyik. Boğazın keşikçiləri olacağıq. Bəlkə də özümüzü boğazın qoruyucu mələkləri adlandıracağıq" dedi.

Tramp Vaşinqtonun yarım əsrə yaxındır bu bölgədə təhlükəsizliyi pulsuz təmin etdiyini iddia edərək, bundan sonra Boğaziçidən keçəcək gəmilərdən maddi təzminat tələb edəcəklərini açıqlayıb. "Biz illərdir Boğaziçini təzminatsız qorumuşuq. İndi ondan pul qazanacağıq", - deyən ABŞ prezidenti, lakin bu ödənişlərin hansı hüquqi əsaslarla toplanacağı ilə bağlı konkret təfərrüatlar açıqlamayıb.

Hörmüz boğazında ABŞ və İran arasında suverenlik uğrunda mübarizə

Trampın bu təəccüblü bəyanatı hər iki ölkənin Hörmüz boğazı üzərində suverenliyə iddia etdiyi kritik konyukturada baş verib. Tehran administrasiyası iddia edir ki, onun boğazda dəniz nəqliyyatına nəzarət etmək və keçən gəmilərdən vergi və ya rüsum toplamaq hüququ var. Digər tərəfdən, Vaşinqton İranın tezislərini qətiyyətlə rədd edir və beynəlxalq hüquqla təmin edilən naviqasiya azadlığını əsas gətirir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) da məsələ ilə bağlı açıqlama verərək, Hörmüz boğazının qlobal iqtisadiyyat üçün əvəzedilməz su yolu olduğunu vurğulayaraq, "İran boğaza nəzarət etmir" qiymətləndirməsini verib. Dünya üzrə dəniz nefti və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının təxminən 20 faizinin müharibədən əvvəlki dövrdə həyata keçirildiyi bu strateji marşrut, son vaxtlar baş verən münaqişələr və azalan gəmi trafiki səbəbindən qlobal enerji bazarlarında ciddi narahatlıqlara və neft qiymətlərindəki dalğalanmalara səbəb olur.

Trampdan Tehrana sərt ittihamlar və münaqişə siqnalı

Bəyanatlarında İran administrasiyasına qarşı çox sərt tonlar qəbul edən Donald Tramp İran rəsmilərini “pis insanlar” adlandırıbvə ABŞ-ın əməliyyatları nəticəsində ölkənin ağır zərbələr aldığını iddia edib. Keçmiş ABŞ prezidentləri Barak Obama və Co Baydenin dövrlərini də hədəf alan Tramp, İranın bu administrasiyaların passiv siyasətləri ucbatından nüvə silahına nail olmağa “dəqiqəliklər” qalacaq qədər gücləndiyini iddia edib.

Son günlərdə ABŞ ordusu ilə İran İnqilabı Keşikçiləri arasında artan qarşılıqlı cavab tədbirləri Hörmüz boğazını qızğın qarşıdurmanın mərkəzinə çevirib. ABŞ İranın radar sistemlərini, hava hücumundan müdafiə mexanizmlərini, raket və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) bazalarını və dəniz gəmilərini vurduğunu açıqlasa da; İran Körfəz ölkələrində yerləşən ABŞ hərbi obyektlərini hədəf aldığını açıqlayıb. Bu gərginlik keçən ay boğazın hərəkətə açılması ilə 60 günlük danışıqlar prosesinə başlayan tərəflər arasında əldə edilən müvəqqəti uzlaşmanı tam çökmə həddinə çatdırdı.

İrandan regional müharibə xəbərdarlığı və ABŞ-a sərt cavab

İran tərəfinin ABŞ-ın Hörmüz boğazına və Vaşinqtonla birgə fəaliyyət göstərən regional aktyorlara nəzarəti ələ keçirmək planlarına cavabı dərhal oldu. İran Silahlı Qüvvələrinin tərkibindəki Hatəmul-Ənbiya Mərkəzi Qərargahı bəyan edib ki, ABŞ-ın bu strateji su yoluna müdaxiləsinə qətiliklə icazə verilməyəcək. Qərargahın sözçüsü İbrahim Zülfüqari İran dövlət televiziyası IRIB-ə açıqlamasında deyib: “Biz ABŞ-ın Hörmüz boğazının idarəçiliyinə müdaxiləsinə icazə vermirik və verməyəcəyik”.

Zolfağari Tehranın təhlükəsizliyə təhdid olaraq gördüyü və müəyyən etdiyi dəniz yolları xaricindəki bütün hərəkətlərə ən sərt şəkildə cavab veriləcəyini bildirib. Gəmilərin yalnız İranın təsdiq etdiyi təhlükəsiz dəhlizlərdən istifadə etməsi lazım olduğunu xatırladan sözçü, bölgədəki ABŞ-a hərbi və ya logistik dəstək verən ölkələrə də birbaşa xəbərdarlıq edib. “ABŞ ilə hər hansı əməkdaşlıq və bu ölkənin təcavüzkar ordusuna maddi-texniki dəstək İranın suverenliyinə və milli təhlükəsizliyinə qarşı müharibə elanı kimi qiymətləndiriləcək” deyən Zülfüqari, gərginlik artarsa, münaqişələrin bütün regionu əhatə edəcək hərtərəfli müharibəyə çevrilə biləcəyini vurğulayıb.