Trumpyň Hormuz bogazy üçin düýpli meýilnamasy: Dolandyryş we jogapkärçilik alarys

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Waşington bilen Tähranyň arasynda harby dartgynlylygyň güýçlenýän döwründe global energiýa koridory bolan Hormuz bogazynyň dolandyrylyşy barada oýun üýtgediji beýanat berdi. Trump, "Fox News" kanaly bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde ABŞ-nyň strategiki bogazyň doly gözegçiligini ele aljakdygyny öňe sürdi we "Boga gözegçilik ederis we belki dolandyrarys. Bogazyň goragçylary bolarys. Belki özümizi bogazyň goragçy perişdeleri diýip atlandyrarys"

Trump Waşingtonyň ýarym asyr töweregi wagt bäri bu sebitde howpsuzlygy üpjün edýändigini öňe sürdi we mundan beýläk Bosfor kenaryndan geçjek gämilerden maliýe öwezini dolmagyny talap etjekdigini aýtdy. ABŞ-nyň prezidenti "Bosfor kenaryny ençeme ýyl bäri öwezini dolmazdan goradyk. Indi ondan pul gazanarys" -diýdi, ýöne bu tölegleriň ýygnaljak kanuny esaslary barada takyk maglumat bermedi.

ABŞ bilen Eýranyň arasynda Hormuz bogazynda özygtyýarlylyk ugrundaky göreş

Trumpyň bu haýran galdyryjy beýany, iki ýurduň hem Hormuz bogazynyň üstünden özygtyýarlylygy talap edýän möhüm şertde bolup geçdi. The Tehran administration argues that it has the right to control maritime traffic in the strait and collect taxes or fees from passing ships. Beýleki tarapdan, Waşington halkara hukugy bilen kepillendirilen nawigasiýa azatlygyna salgylanyp, Eýranyň tezislerini düýbünden ret edýär.

ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) hem Hormuz bogazynyň dünýä ykdysadyýeti üçin aýrylmaz suw ýoludygyny belläp, "Eýran bogazy dolandyrmaýar" diýen baha berdi. Dünýädäki deňiz nebitiniň we suwuklandyrylan tebigy gazyň (LNG) iberilişiniň takmynan 20 göteriminiň uruşdan öňki döwürde amala aşyrylan bu strategiki ugry, soňky çaknyşyklar we gämi gatnawynyň azalmagy sebäpli dünýä energiýa bazarlarynda çynlakaý aladalary döredýär we nebitiň bahasynyň üýtgemegine sebäp bolýar.

Trump-dan Tährana berk aýyplamalar we gapma-garşylyk duýduryşy

Donald Trump öz beýanatlarynda Eýranyň administrasiýasyna garşy gaty ýiti äheňi kabul edip, eýran resmilerini "erbet adamlar" diýip häsiýetlendirdi we ABŞ-nyň operasiýalary netijesinde bu ýurda agyr zarba urandygyny aýtdy. ABŞ-nyň ozalky prezidentleri Barak Obamanyň we Jo Baýdeniň döwrüni nyşana alan Trump, Eýranyň şeýle güýçli bolandygyny we bu administrasiýalaryň passiw syýasatlary sebäpli ýadro ýaragyna ýetmek üçin "birnäçe minut" uzakdygyny aýtdy.

Soňky günlerde ABŞ goşuny bilen Eýranyň Ynkylap Gwardiýasynyň arasynda barha möwjeýän ar alyş Hormuz bogazyny gyzgyn konfliktiň merkezine öwürdi. ABŞ Eýranyň radar ulgamlaryna, howa goranyş mehanizmlerine, raketa we pilotsyz howa ulaglaryna (UAV) bazalaryna we deňiz gämilerine zarba urandygyny mälim etdi; Eýran Aýlag ýurtlarynda ýerleşýän ABŞ-nyň harby desgalaryny nyşana alandygyny mälim etdi. Bu ýokarlanmak, geçen aý taraplaryň arasynda bogazyň açylmagy bilen 60 günlük gepleşik işine başlap, doly çöküp biljek wagtlaýyn ylalaşygy getirdi.

Eýrandan sebitleýin uruş duýduryşy we ABŞ-a berk garşylyk

Eýran tarapyndan ABŞ-nyň Hormuz bogazyny we Waşington bilen bilelikde hereket edýän sebit aktýorlaryny ele almagy meýilleşdirýän jogaby derrew boldy. Eýranyň medaragly Güýçleriniň içindäki Hatam al-Anbiýa merkezi ştab-kwartirasy, ABŞ-nyň bu strategiki suw ýoluna goşulyşmagyna hökman rugsat berilmejekdigini aýtdy. Baş edaranyň metbugat sekretary Ebrahim Zolfaghari, Eýranyň döwlet telewideniýesi IRIB-ä beren beýanatynda "Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Hormuz bogazynyň dolandyryşyna goşulmagyna ýol bermeris we rugsat bermeris"

Zolfaghari Tähranyň howpsuzlyga howp hökmünde görýän we kesgitlän deňiz ýollarynyň daşyndaky ähli hereketlere iň berk jogap beriljekdigini aýtdy. Gämileriň diňe Eýran tarapyndan tassyklanan ygtybarly koridorlardan peýdalanmalydygyny ýatladyp, sebitdäki ýurtlara ABŞ-a harby ýa-da maddy-tehniki goldaw berýän ýurtlara göni duýduryş berdi. Zolfaghari: "ABŞ bilen islendik hyzmatdaşlyk we bu ýurduň agressiw goşunyna maddy-tehniki goldaw Eýranyň özygtyýarlylygyna we milli howpsuzlygyna garşy söweş yglan ediler" -diýdi we dartgynlylyk güýçlense, konfliktleriň tutuş sebiti öz içine aljak söweşe öwrülip biljekdigini aýtdy.