Yaxın Şərqdə müharibə küləkləri: Hörmüz boğazı və ABŞ-İran xəttində Küveyt gərginliyi

Yaxın Şərq Vaşinqton və Tehran arasındakı xəttdə qarşılıqlı hərəkətlərlə yenidən alovlanan münaqişə spiralının astanasındadır. ABŞ-ın İranı hədəf alan siyasətləri və İranın bu addımlara cavab reaksiyası bölgədə hərbi hərəkətliliyi ən yüksək səviyyəyə çatdırıb. Nəhayət, İran qüvvələrinin Küveytdə yerləşən ABŞ hərbi bazalarına qarşı həyata keçirdiyi hərtərəfli raket və kamikadze pilotsuz uçuş aparatı (PUA) böhranın dərinləşəcəyi və davam edəcəyinin ən konkret göstəricisi oldu.

Trampdan hədə-qorxu: "Bizim limitsiz sursatımız var"

ABŞ prezidenti Donald Tramp son hadisələrdən sonra verdiyi açıqlamalarda bölgədəki gərginliyi azaltmaq niyyətində olmadıqlarına işarə edib. İrana qarşı hər an yeni hərbi əməliyyat keçirməyə hazır olduqlarını vurğulayan Tramp Hörmüz boğazındakı vəziyyətə də toxunub. Hər gün bir çox neft tankerinin boğazdan problemsiz keçməyə davam etdiyini ifadə edən Tramp, "Aradan bir İHA vururlar, lakin boğazda nəzarətimiz son dərəcə aydındır" dedi. Digər tərəfdən, Tramp ABŞ ordusunda sursat qıtlığı yaşandığına dair iddiaları sərt şəkildə rədd edərək, bu xəbəri yayan jurnalistləri “vətən xaini” adlandırıb və “Bizim son dərəcə keyfiyyətli silah-sursatımız demək olar ki, qeyri-məhdud miqdarda”

Gizli Danışıqlar və "Müharibənin Sonu" Müzakirələri

İrana tətbiq edilən ağır iqtisadi sanksiyalardan sonra ölkə iqtisadiyyatının tamamilə çökdüyünü iddia edən Tramp hərbi addımların səbəbini bu sözlərlə izah edib: "Biz bu addımların 99 faizini Yaxın Şərqə, İsrailə və özümüzə kömək etmək üçün atırıq. Çünki İsraili məhv etdikdən sonra - bunu böyük məmnuniyyətlə edəcəkdilər - onlar əvvəlcə Yaxın Şərqə, sonra Avropa və şəhərlərimizə hücum edəcəklər."

Digər tərəfdən, ABŞ mətbuatında Trampın ictimaiyyətə əks olunan sərt ritorikasının əksinə olaraq, pərdə arxasında fərqli ssenariləri dəyərləndirdiyi iddia edilib. Wall Street Journal-ın yüksək vəzifəli məmurlara əsaslanan hesabatına görə, Tramp yüksək səviyyəli müşavirləri ilə “İran müharibəsinin bitdiyini elan etməyi” müzakirə edib. Bildirilir ki, Tramp güclü iqtisadi təzyiqlərin Tehranı nüvə proqramından əl çəkməyə və ya tamamilə çökməyə məcbur edəcəyinə inanır. Bununla belə, Pentaqonun bölgədəki hərbi mövcudluğunu uzatması münaqişələrin gələn il də davam edə biləcəyindən xəbər verir. ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D.Vens məsələ ilə bağlı verdiyi açıqlamada bütün variantların masada olduğunu bildirsə də, Tehranla “ucu açıq, qeyri-müəyyən müharibə” axtarmadıqlarını qeyd edib.

Hörmüz boğazında neft müharibəsi və Suriya dəhlizi

Gərginliyin ən kritik qaynar nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazında neft daşınması hərbi mühafizə ilə davam edir. CNN-in hərbi mənbələrə əsaslanaraq verdiyi məlumata görə, ABŞ ordusu boğazdan keçən və ümumilikdə 18 milyon barel neft daşıyan 40 ticarət gəmisini müşayiət edib. Bu əməliyyatlar zamanı İranın bölgədəki 60-a yaxın hərbi obyektinin vurulduğu iddia edilib. ABŞ rəsmiləri bildirirlər ki, İran öz hərbi potensialını çox tez yeniləyə bilər, ona görə də bölgədə fasiləsiz hərbi təzyiq yaratmaq vacibdir. Digər tərəfdən, İran Hörmüz boğazında qaydalara uyğun olmadığını iddia etdiyi 11 ticarət gəmisini qara siyahıya saldığını və bu gəmilərin boğazdan keçməyə cəhd etsələr müsadirə, həbs və ya ağır cərimələrlə üzləşəcəyini açıqlayıb.

Hörmüz boğazındakı bu tıxanma alternativ marşrut axtarışlarını da sürətləndirdi. ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Washington Post” qəzetinin “Yaxın Şərqdə mərkəzə çevrilməyi hədəfləyən Suriya Hörmüzü sıradan çıxaracaq variantlar təklif edir” başlıqlı təhlilini sosial media hesabında “Bu əladır” qeydi ilə paylaşıb. Xəbərdə İraqın Hörmüz boğazında təhlükəsizlik riskləri səbəbindən aprel ayından etibarən gündəlik təxminən 5 min tankerlə qurudan Suriyanın Aralıq dənizi sahilindəki Baniyas limanına neft məhsulları daşıdığına dair məlumatlar yer alır.