Eastakyn Gündogarda söweş şemallary: ABŞ-Eýran liniýasyndaky Hormuz bogazy we Kuweýt dartgynlygy

Eastakyn Gündogar Waşington bilen Tähranyň arasyndaky ugurda özara hereketler bilen ýene-de möwç alýan dawa-jenjeliň golaýynda. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Eýrany nyşana almagy we Eýranyň bu ädimlerden ar almagy, sebitdäki harby hereketi iň ýokary derejä çykardy. Netijede, Eýran güýçleriniň Kuweýtde ýerleşýän ABŞ harby bazalaryna garşy amala aşyran giňişleýin roketa we kamikaze pilotsyz howa ulagy (UAV) krizisiň çuňlaşjakdygyny we dowam etjekdigini görkezýän iň anyk görkeziji boldy.

Trump-dan gorkuzma: "Bizde çäksiz ok-däri bar"

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump soňky wakalardan soňky çykyşynda sebitdäki dartgynlygy azaltmak niýetiniň ýokdugyny aýtdy. Islendik wagt Eýrana garşy täze harby operasiýa başlamaga taýýardyklaryna ünsi çeken Trump, Hormuz bogazyndaky ýagdaý barada-da durup geçdi. Nebit tankerleriniň köpüsiniň her gün bogazdan hiç hili kynçylyksyz geçmegini dowam etdirýändigini mälim eden Trump: "Olar bir gezek uçarmansyz howa uçaryny atýarlar, ýöne bogazdaky gözegçiligimiz gaty açyk". Beýleki tarapdan, Trump ABŞ goşunynyň ok-däri ýetmezçiligini başdan geçirýändigi baradaky aýyplamalary berk inkär etdi, bu habary ýaýradýan journalistsurnalistleri "dönük" diýip häsiýetlendirdi we "Çäklendirilmedik mukdarda ýokary hilli ok-däri bar" -diýdi

Gizlin gepleşikler we "Urşuň soňy" çekişmeleri

Eýrana garşy girizilen agyr ykdysady sanksiýalardan soň ýurduň ykdysadyýetiniň doly çökendigini öňe süren Trump, harby ädimleriň sebäbini şu sözler bilen düşündirdi: "Wagtyň 99 göterimi, Eastakyn Gündogara, Ysraýyla we özümize kömek etmek üçin bu çäreleri görýäris. Sebäbi Ysraýyl ýok edilenden soň, olar Eastakyn Gündogara, soňra Europeewropa we şäherlerimize hüjüm ederler"

Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň metbugatynda Trumpyň köpçüligiň içinde görkezýän gödek sözleriniň tersine, sahnanyň aňyrsynda dürli ssenariýalara baha berýändigi öňe sürüldi. "Wall Street Journal" gazetiniň ýokary wezipeli adamlara esaslanýan hasabatyna görä, Trump uly geňeşçileri bilen "Eýran söweşiniň gutarandygyny yglan etmek" meselesini ara alyp maslahatlaşdy. Trumpyň güýçli ykdysady basyşlaryň Tährany ýadro programmasyndan ýüz öwürmegine ýa-da düýbünden ýykylmagyna mejbur etjekdigine ynanýandygy mälim edildi. Şeýle-de bolsa, Pentagonyň sebitdäki harby güýçleriniň uzaldylmagy çaknyşyklaryň indiki ýyl dowam edip biljekdigini görkezýär. ABŞ-nyň wise-prezidenti JD Wans bu mesele bilen baglanyşykly beren beýanatynda ähli wariantlaryň stoluň üstünde durýandygyny aýtdy, ýöne Tähran bilen "aç-açan, näbelli söweş" gözlemeýändigini aýtdy.

Hormuz bogazynda we Siriýa koridorynda nebit söweşi

Dartgynlylygyň iň möhüm nokatlaryndan biri bolan Hormuz bogazyna nebit iberilmegi harby gorag bilen dowam edýär. CNN tarapyndan harby çeşmelere esaslanan maglumatlara görä, ABŞ goşuny bogazdan geçýän we jemi 18 million barrel nebit alyp barýan 40 sany söwda gämisini alyp gitdi. Bu operasiýalarda sebitdäki takmynan 60 Eýranyň harby nyşany nyşana alyndy. ABŞ-nyň işgärleri Eýranyň harby kuwwatyny örän çalt täzeläp biljekdigini, şonuň üçin sebitde üznüksiz harby basyş döretmegiň zerurdygyny aýdýarlar. Beýleki tarapdan, Eýran Hormuz bogazyndaky düzgünlere laýyk gelmeýändigini öňe sürýän 11 sany söwda gämisiniň gara sanawyna girizilendigini mälim etdi we bu gämileriň bogazdan geçjek bolsalar tussag edilmegine, tussag edilmegine ýa-da agyr jerime salynjakdygyny mälim etdi.

Hormuz bogazyndaky bu petik alternatiw ugurlary gözlemegi hem çaltlaşdyrdy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, "Washington Post" gazetiniň "Eastakyn Gündogarda merkeze öwrülmegi maksat edinýän Siriýa, Hormuzy ýapjak mümkinçilikleri hödürleýär" atly analizini sosial media hasabynda "Bu gaty gowy" belligi bilen paýlaşdy. Habar, Hormuz bogazynda bolup geçen howpsuzlyk töwekgelçiligi sebäpli, aprel aýyndan bäri her gün takmynan 5 müň tanker ýükli ulag bilen gury ýer arkaly Siriýanyň Ortaýer deňziniň kenaryndaky Banýas portuna nebit önümlerini daşaýandygy baradaky maglumatlary öz içine alýar.