Yunanıstan sərhədində etnik böhran: Makedoniyalılar Afinaya qarşı silahlı üsyana çağırır

Yunanıstanın Şimali Makedoniya ilə sərhədində yerləşən Florina şəhərində on illərdir basdırılmağa çalışılan etnik Makedoniya azlığı ilə Afina rəhbərliyi arasında gərginlik yenidən qızışıb. İyul ayında Meliti şəhərində keçirilən ənənəvi festival bölgədəki etnik dinamikləri və tarixi çəkişmələri bir daha ortaya qoydu. Makedoniyalı azlığın mədəni hüquq tələbləri və oxuduqları mahnılarla bağlı başlayan hüquqi proses sərhəddə ciddi siyasi böhrana səbəb olub.

Mahnı və "Böyük Makedoniya" İddiaları Yunanıstan Ədliyyəsinə Götürülür

Meliti şəhərindəki festivalda ifa olunan ənənəvi mahnı iki Yunanıstan vətəndaşının Florina Prokurorluğuna cinayət işi ilə bağlı şikayəti ilə məhkəmə işinə çevrilib. Afina mətbuatında geniş yer alan istintaq faylında mahnıdakı “Burada makedoniyalılar yaşayır, haqq qalib gələcək, anamız Makedoniyadır, İskəndər Makedoniya kralıdır” kimi ifadələrin xalqı kin və düşmənçiliyə sürüklədiyi iddia edilib. Festival iştirakçılarının mahnı zamanı əl işarələri ilə “Böyük Makedoniya” xəritəsini simvollaşdırdıqları da iddia edilib.

Prokurorluğa təqdim olunan şikayətdə bu cür hərəkətlərin birgə yaşayış mədəniyyətinə xələl gətirdiyi, tarixi faktları təhrif etdiyi irəli sürülüb. Müraciətdə qonşu dövlətin rəsmi dilində mahnı oxumağın qəbuledilməz olması ilə bağlı deyilənlər bölgədə mədəni dözümsüzlüyü bir daha ortaya qoydu.

Mədəni qadağalara və senzuraya sərt reaksiyalar

Gərginlik təkcə məhkəmə istintaqı ilə məhdudlaşmayıb. Meliti Mədəniyyət Dərnəyindən verilən açıqlamaya görə, Skopyedən olan məşhur rəssam Aleksandr Sariyevskinin yazdığı və bölgənin makedoniyalıları üçün yüksək mənəvi dəyər daşıyan "Zajdi Zajdi Jasno Sonce" adlı əsərin oğurlanmasının qarşısı festivala nəzarət edən yunan rəsmi tərəfindən alınıb. Makedoniya cəmiyyəti bu senzura qərarına sərt reaksiya göstərərək, Afinanın öz varlığını və ənənələrini dünya ictimai rəyindən gizlətməyə çalışdığını bildirib.

"Silahlı Müqavimət" və Sosial Mediada Tarixi Xatırlatma

Bu təzyiqlərdən sonra Facebook-da "Egeyski Glas" (Egeyin səsi) adlı qrupda paylaşılan açıqlama böhranın ölçüsünü tamamilə dəyişdi. Bəyannamədə Skopye hökumətinə də çağırış edilib və Yunanıstanın siyasətlərinə səssiz qalmaması istənilib. Açıqlamada Makedoniyalıların Yunan administrasiyasının təzyiqlərinə qarşı təşkilatlanmaq, silahlanmaq və Ege Makedoniyasındakı qardaşlarını müdafiə etməkdən başqa çarələrinin qalmayacağı vurğulanıb.

Bəyannamədə həmçinin 1946-cı ildə vətəndaş müharibəsi zamanı 20 min silahlı makedoniyalının Afinanın qapılarına gəldiyi, o zaman ABŞ və İngiltərənin Yunanıstanı xilas etdiyi xatırladılıb və bu gün də oxşar vəziyyətdə heç kimin köməyə gəlməyəcəyi ilə hədələnib.

Afinanın tanımadığı azlıq: 200 min etnik makedon

Florina və ətraflarında yaşayan etnik Makedoniyalı əhalinin 100 min ilə 200 min arasında olduğu təxmin edilir. Lakin rəsmi Afina administrasiyası bu icmanı milli azlıq kimi tanımaq əvəzinə, onu“Slavyan dilli yunanlar”və ya“ikidilli yunanlar” olaraq təyin edir. Regionda hüquqlar uğrunda mübarizə aparan Vinojito (Göy qurşağı) Partiyası uzun müddətdir ki, azlıqların hüquqlarının tanınması üçün demokratik mübarizə aparır.

Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi (AİHM) Yunanıstanı Makedoniya birliklərinin bağlanması və blokadasına görə əvvəllər dəfələrlə məhkum etsə də, Afina administrasiyası birləşmək azadlığını pozan bu qərarları icra etməməkdə israrlıdır. Yunanıstanla ad böhranından sonra "Şimali Makedoniya" adını alan qonşu dövlət arasında bu tarixi və mədəni mübahisə sərhəd şəhərlərində partlamağa hazır bomba kimi qalmaqda davam edir.