Gresiýanyň serhedindäki etniki krizis: Makedoniýalylar Afiny garşy ýaragly gozgalaňa çagyrýarlar

Gresiýanyň Demirgazyk Makedoniýasynyň serhedinde ýerleşýän Florina şäherinde onlarça ýyl bäri basylyp ýatyrylmaga synanyşan etnik Makedoniýa azlyklarynyň arasyndaky dartgynlyk we Afiny administrasiýasy ýene-de güýçlendi. Iýul aýynda Meliti şäherinde geçirilen adaty festiwal sebitdäki etnik dinamikany we taryhy wakalary ýene bir gezek açdy. Makedoniýaly azlyklaryň medeni hukuk talaplary we olaryň aýdýan aýdymlary serhetde çynlakaý syýasy krizise sebäp boldy.

Aýdym we "Uly Makedoniýa" talaplary Gresiýanyň kazyýetine geçirildi

Meliti şäherindäki festiwalda ýerine ýetirilen adaty aýdym, iki grek raýaty Florina prokuraturasyna jenaýat işi açanda kazyýet işine öwrüldi. Afiny metbugatynda giňişleýin ýer alan derňew faýlynda "Makedoniýalylar şu ýerde ýaşaýar, hakykat agdyklyk eder, ejemiz Makedoniýa, Aleksandr Makedoniýanyň şasy" ýaly aýdymdaky sözleriň halky ýigrenç we duşmançylyga alyp barandygy öňe sürüldi. Şeýle hem, festiwala gatnaşyjylaryň aýdym wagtynda el belgileri bilen "Uly Makedoniýa" kartasyny alamatlandyrýandygy öňe sürüldi.

Prokuratura iberilen şikaýatda şeýle hereketleriň bilelikde ýaşamak medeniýetine zyýan ýetirýändigi we taryhy hakykatlary ýoýýandygy öňe sürüldi. Arzuwda goňşy döwletiň resmi dilinde aýdym aýtmagyň kabul ederliksizdigi baradaky sözler sebitdäki medeni çydamsyzlygy ýene bir gezek ýüze çykardy.

Medeni gadaganlyklara we senzura garşy ýiti reaksiýalar

Dartgynlyk diňe kazyýet derňewi bilen çäklenmedi. Meliti medeni birleşiginiň beren beýanyna görä, Skopýeden tanymal suratkeş Aleksandr Sariýewskiý tarapyndan ýazylan "Zajdi Zajdi Jasno Sonce" atly eseriň, sebitiň makedonlylary üçin ýokary ahlak gymmatyna eýe bolan grek resmisi tarapyndan ogurlanmagynyň öňüni aldy. Makedoniýa jemgyýeti, senzura kararyna Afinynyň barlygyny we däp-dessurlaryny dünýä jemgyýetçiliginiň pikirinden gizlemäge synanyşýandygyny aýdyp, berk garşylyk görkezdi.

"medaragly garşylyk" we Sosial mediýada taryhy ýatlatma

Bu basyşlardan soň, Facebook toparynda "Egejski Glas" (Egeýiň sesi) atly bir beýannama krizisiň ölçegini düýpgöter üýtgetdi. Şeýle hem jarnamada Skopje hökümetini çagyrdy we Gresiýanyň syýasatlaryna garşy dymmazlygy haýyş edildi. Beýanatda Makedoniýalylaryň Ege Makedoniýasyndaky doganlaryny Gresiýanyň administrasiýasynyň basyşlaryndan goramak, guramak, ýaraglandyrmak we goramakdan başga alajynyň ýokdugy nygtaldy.

Jarnamada 1946-njy ýylda raýat urşy wagtynda 20 müň ýaragly makedonlynyň Afiny derwezesine gelendigi we ABŞ bilen Angliýanyň şol döwürde Gresiýany halas edendigi we şu gün şuňa meňzeş ýagdaýa hiç kimiň kömek etmejekdigi aýdylýar.

Afiny ykrar etmeýän azlyk: 200 müň etniki makedonly

Florinada we onuň töwereginde ýaşaýan etnik Makedoniýanyň ilatynyň 100 müňden 200 müňe çenli bolandygy çak edilýär. Şeýle-de bolsa, resmi Afiny administrasiýasy bu jemgyýeti milli azlyk hökmünde ykrar etmegiň ýerine, ony "slawýan dilli grekler" ýa-da "iki dilli grekler" diýip kesgitleýär. Sebitdäki hukuklar ugrunda göreşýän Winozhito (blemgoşar) partiýasy uzak wagtdan bäri azlyklaryň hukuklaryny ykrar etmek üçin demokratik göreş alyp barýar.

Adam hukuklary boýunça Europeanewropa kazyýeti (ECHR) öň Makedoniýa birleşikleriniň ýapylmagy we petiklenmegi üçin Gresiýany birnäçe gezek günäkärlän hem bolsa, Afiny administrasiýasy birleşmek azatlygyny bozýan bu kararlary ýerine ýetirmezligi talap edýär. Gresiýa bilen goňşy döwletiň arasyndaky krizisden soň "Demirgazyk Makedoniýa" adyny alan bu taryhy we medeni dawa serhetýaka şäherlerde partlamaga taýyn bomba ýaly bolmagyny dowam etdirýär.