Түркия-Армения Гюмри шекарасындағы жағдайдың қалыпқа келуіне үміт артылуда

Түркия мен Армения арасындағы қарым-қатынасты қалыпқа келтіру процесі қарқын алып келеді. Екі ел арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған қадамдар, әсіресе, саяси және экономикалық ынтымақтастықты арттыруға бағытталған. Turkish Airlines компаниясының Стамбұл-Ереван рейстерінің іске қосылуы және Армения астанасы Ереванда өткен Еуропалық саяси қауымдастықтың 8-ші саммитіне Түркияны таныстырған Джевдет Йылмаздың қатысуы бұл процестің маңызды көрсеткіштері болып табылады. Түркиядан осы деңгейдегі алғашқы сапар қарым-қатынастарды жандандыруда өте маңызды. Саммиттен кейін Никол Пашинянмен кездесулер кезінде Ани көпірін қалпына келтіру бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылуы қалыпқа келтіру процесіндегі нақты қадам ретінде атап өтуге болады. Енді шекараларды ашуға назар аударылып отыр.

Өткеннен бүгінге дейінгі шекарадан өту

1993 жылы Түркия жауып тастаған Аликан және Маргара шекара өткелдерін қайта ашу туралы 2022 жылы қабылданған шешім әлі күнге дейін орындалған жоқ. Үшінші ел азаматтары мен дипломатиялық паспорт иелері үшін ашылуы жоспарланған бұл өткелдер қарым-қатынасты қалыпқа келтіру процесінің алғашқы қадамдары болып саналады. 2025 жылдың 1 наурызынан бастап Маргара шекара өткелін бақылау толығымен Армения шекара күзеті күштеріне өтті. Бұл қадамдар екі ел арасындағы жылдар бойы байланыстың болмауын тоқтатады деп күтілуде.

Карс-Гумри темір жолы және сауданың жандануы

Армения Карс-Гумри шекара өткелінің қайта ашылуын және пойыз қатынасының қайта жандануын қалайды. Анкара мен Ереван әкімшіліктері жақында қол қойған бірлескен ниет декларациясы бұл бағыттағы үміттерді арттырды. 28 сәуірде Карста өткен кездесу Карс-Гумри теміржол желісін қалпына келтіру және қайта жандандыру үшін құрылған Түркия-Армения бірлескен жұмыс тобының бөлігі болды. Бұл теміржол желісі Батысқа апаратын маңызды қақпа ретінде қызмет ететін және Грузия мен Орталық Азия арқылы өтетін бағыттарға қосылатындықтан стратегиялық маңызға ие.

Гюмри және Акьяка: шекараны қалпына келтіру

Ахурик пен Акияка теміржол станцияларының арасы небәрі 10 шақырым болғанымен, шекаралардың жабылуына байланысты пойыз қатынасы 33 жыл бойы тоқтатылды. Түркияның 325 шақырымдық шекарасындағы екі шекара бекетінің бірі Гюмри Түркиямен Акияка теміржолы арқылы байланысқан. Осы тұрғыда шекаралардың ашылуы екі ел арасындағы сауда мен қарым-қатынастың дамуына айтарлықтай үлес қосуы мүмкін.

Ахурик теміржол станциясының тарихы

Түркия 1993 жылы шекарасын жапқаннан кейін де Ахурик теміржол вокзалы ұзақ уақыт бойы ашық қалды. Арменияда кондуктор болып жұмыс істеген Агоп Геворгян жұмысынан айырылғаннан кейін осында жұмыс істей бастады және пойыздардың қайта жүруін 20 жылға жуық күтті. Геворгянның әңгімесі шекаралар жабылған кезеңде де екі ел арасындағы адами байланыстардың жалғасқанын көрсетеді.

Орта дәліз және оның экономикалық әлеуеті

Шекараның ашылуы оны Азия мен Еуропа арасындағы маңызды қақпа болып табылатын Орталық дәліздің бір бөлігіне айналдыруы мүмкін. Гюмри Аспарез журналистер қауымдастығының басшысы Левон Барсегян бұл жол Кеңес Одағы мен Батыс арасындағы суық соғыс кезінде де маңызды рөл атқарғанын атап өтеді. Барсегян бұл жол Армения мен Түркия арасындағы сауданың дамуына, сондай-ақ аймақтағы басқа елдермен экономикалық қарым-қатынастардың дамуына ықпал ете алатынын айтады.

Бейбітшілік қиылысы тұжырымдамасы және болашаққа көзқарас

Армения үкіметі қабылдаған «Бейбітшілік қиылысы» тұжырымдамасы тек Түркия мен Армения үшін ғана емес, сонымен қатар Қытайдан Иранға дейінгі кең географиялық аймақ үшін де жаңа мүмкіндіктер туғызуы мүмкін. Егер келіссөздер оң нәтиже берсе, бұл аймақ құрлықаралық сауда орталығына айналуы мүмкін. Екі ел арасындағы қарым-қатынастың қалыпқа келуі аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылыққа да ықпал ете алады.

Түркия мен Армения арасындағы бұл тарихи қадамдар екі ел халқы үшін жаңа дәуір ашып отыр. Дипломатиялық және экономикалық ынтымақтастықты одан әрі дамытуға бағытталған болашақ қадамдар күтілуде.