АКШ менен Ирандын ортосунда тарыхый келишимге кол коюлду

АКШ менен Ирандын ортосунда көптөн бери уланып келе жаткан тирешүүгө чекит койгон 14 беренеден турган келишимге кечээ кечинде расмий түрдө кол коюлуп, тарыхый кадам ташталды. Келишим АКШ президенти Дональд Трамп менен Ирандын президенти Масуд Пезешкян тарабынан санариптик түрдө бекитилди. Ошол эле учурда Трамп Франциянын президенти Эмануэль Макрон менен Версаль сарайында өткөрүлгөн иш-чарада болду. Ак үй келишимдин туура болгонун тастыктаса, Ирандын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Исмаил Бекаи эки лидер тең документке электрондук форматта кол коюуга макул болгонун билдирди. Бекаи: «Документтин перс тилиндеги версиясы англис тилиндеги текст менен шайкеш келет жана экинчи тарап кол койгон», - деди.

Ирандан Жеңиш билдирүүсү

Келишимге кол коюудан мурда Ирандын мамлекеттик телеканалы Иран парламентинин жана сүйлөшүү комитетинин төрагасы Мохаммед Бакир Калибафтын интервьюсун көрсөттү. Калибаф : "Дүйнөдөгү эң күчтүү саясий, экономикалык жана аскердик күч болгон Израил менен бетме-бет келдик. Бул согуштун кесепеттери дүйнөлүк масштабда болду. АКШ менен Израилге алар койгон 9 максаттын эч бирин ишке ашырууга уруксат берген жокпуз. Биз АКШ менен сионисттик режимди жеңдик",-деди. Ал ошондой эле учурдагы сүйлөшүүлөрдүн мурунку мезгилдерден айырмаланып турганын жана бул талаадагы жеңиштин сүйлөшүүлөрдүн негизин түзөрүн белгиледи.

Трамптын катаал билдирүүлөрү

Франциядагы G7 саммитинде сүйлөгөн сөзүндө АКШнын президенти Дональд Трамп келишимдин туруктуу чечим эмес экенине басым жасап: «Бул келишим менен Ирандын мунайдын баасы арзандашы мүмкүн эмес. согушка чейинки децгээлде». Базарлардын оң тенденцияны ээрчип жатканын белгилеген Трамп: «Ормуз кысыгы ачылат, жарым-жартылай ачылды жана жакында толугу менен ачылат»,-деди. Трамп ошондой эле келишимди жактырбаса кайрадан аскерий кийлигишүүгө барышы мүмкүн экенин билдирди.

Келишимдин беренелери

1. Иран менен АКШ бардык фронттордо согуш бүттү деп жарыялашат жана бири-бирине күч колдонбойт.

2. Тараптар бири-биринин эгемендигин жана аймактык бүтүндүгүн урматташат.

3. Акыркы макулдашуу үчүн сүйлөшүүлөр эң көп дегенде 60 күнгө созулат.

4. АКШ деңиз блокадасын алып салат.

5. Ормуз кысыгы жана аймактагы кеме кыймылы мурунку деңгээлине кайтып келет.

6. АКШ жана анын союздаштары Иранды кайра куруу үчүн кеминде 300 миллиард долларлык экономикалык өнүгүү планын түзүшөт.

7. АКШ БУУ, МАГАТЭ жана башка бардык санкцияларды алып салууга милдеттенет.

8. Иран өзөктүк курал жасабай турганын ырастайт.

9. Иран өзөктүк программасын азыркы деңгээлде сактайт жана АКШ жаңы санкцияларды киргизбейт.

10. АКШ Ирандын мунай жана мунай химиялык продукцияларына чектөөлөрдү алып салат.

11. Ирандын тоңдурулган активдери бошотулат.

12. Келишимдин аткарылышын көзөмөлдөө механизми түзүлөт.

13. Иран 4, 5, 10 жана 11-беренелеринин аткарыла турганын көргөндөн кийин сүйлөшүүлөрдү баштайт.

14. Жыйынтыктоочу келишим БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан бекитилет.

Тыянак жана мүмкүн болуучу өнүгүүлөр

Бул тарыхый келишим Жакынкы Чыгышта көптөн бери уланып келе жаткан чыңалууну басаңдатуу мүмкүнчүлүгүнө ээ. Келишимдин колдонулушу жана анын аймакка тийгизген таасири темасында кандай кадамдар ташталары жакынкы күндөрдө кылдаттык менен көзөмөлдөнөт. Бул процесс аймактык жана глобалдык тынчтык үчүн маанилүү бурулуш болуп саналат.