ABŞ bilen Eýranyň arasynda gol çekilen taryhy şertnama

ABŞ bilen Eýranyň arasynda köpden bäri dowam edip gelýän dartgynlygy bes eden 14 maddalyk şertnama taryhy ädim ätmek bilen düýn agşam resmi taýdan gol çekildi. Ylalaşyk ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump we Eýranyň prezidenti Massud Pezeshkian tarapyndan sanly tassyklandy. Bu aralykda, Trump Fransiýanyň prezidenti Emanuel Makron bilen Wersal köşgünde geçirilen çärä gatnaşdy. Ak tam şertnamanyň dogrudygyny tassyklasa-da, Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ismail Bekaýi iki lideriň hem resminama elektron görnüşde gol çekmäge razydygyny aýtdy. Bekaýi: "Resminamanyň pars görnüşi iňlis dilindäki tekst bilen gabat gelýär we beýleki tarap tarapyndan gol çekildi" -diýdi. Kalibaf "Dünýäniň iň güýçli syýasy, ykdysady we harby güýji bolan Ysraýyl bilen ýüzbe-ýüz bolduk. Bu urşuň täsiri dünýä derejesinde boldy. ABŞ bilen Ysraýylyň goýan 9 maksadynyň haýsydyr birine ýetmegine rugsat bermedik. ABŞ we Sionist re regimeimini ýeňdik" -diýdi. Şeýle hem, häzirki gepleşikleriň öňki döwürlerden tapawutlydygyny we bu ugurdaky ýeňişiň gepleşikleriň esasyny düzýändigini aýtdy.

Trumpyň gödek beýannamalary

Fransiýada geçiriljek G7 sammitinde çykyş eden ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bu şertnamanyň hemişelik çözgüt däldigini aýtdy we "Bu şertnama bilen Eýran ýadro ýaragyna eýe bolup bilmez we nebitiň derejesi peselip biler" -diýdi. Bazarlaryň oňyn tendensiýa eýerýändigini mälim eden Trump: "Hormuz bogazy açylar, bölekleýin açyldy we ýakyn wagtda doly açylar" -diýdi. Şeýle hem, Trump şertnamany halamaýan halatynda ýene harby interwensiýa ýüz tutup biljekdigini aýtdy.

Ylalaşygyň maddalary

1. Eýran bilen ABŞ söweşiň ähli tarapdan gutarandygyny we birek-birege garşy güýç ulanmajakdygyny yglan ederler.

2. Taraplar birek-biregiň özygtyýarlylygyna we territorial bitewiligine hormat goýarlar.

3. Soňky şertnama üçin gepleşikler iň köp 60 gün dowam eder.

4. ABŞ deňiz gabawyny aýyrar.

5. Hormuz bogazynda we sebitde gämi gatnawy öňki derejesine gaýdyp geler.

6. ABŞ we onuň ýaranlary Eýranyň durkuny täzelemek üçin azyndan 300 milliard dollarlyk ykdysady ösüş meýilnamasyny döreder.

7. ABŞ BMG, IAEA we beýleki ähli sanksiýalary ýatyrmagy öz üstüne alar.

8. Eýran ýadro ýaragyny öndürmejekdigini tassyklar.

9. Eýran ýadro maksatnamasyny häzirki derejesinde saklar we ABŞ täze sanksiýalar girizmez.

10. ABŞ Eýranyň nebit we nebithimiýa önümlerine bolan çäklendirmeleri aýyrar.

11. Eýranyň doňdurylan emläkleri boşadylýar.

12. Ylalaşygyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek üçin mehanizm dörediler.

13. Eýran 4, 5, 10 we 11-nji maddalaryň durmuşa geçiriljekdigini görenden soň gepleşiklere başlar.

14. Jemleýji şertnama BMG Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan tassyklanar. Ylalaşygyň ulanylyşy we onuň sebite ýetirýän täsiri bilen baglanyşykly ýakyn günlerde nähili çäreler görüljekdigi aýdylýar. Bu proses sebitleýin we global parahatçylyk üçin möhüm öwrülişik hasaplanýar.