АКШ менен Ирандын ортосундагы аскердик операцияга 2 жумалык тыныгуу

АКШнын президенти Дональд Трамптын Иранга карата мамилесине байланыштуу белгисиздик уланып жатканда, Вашингтон башкаруучулугунун Катардын дипломатиялык демилгелеринен улам ыктымалдуу аскердик операцияны эки жумага кийинкиге калтырганы айтылды. Израилде чыгуучу Jerusalem Post гезитинин дипломатиялык булактарга таянган кабарына караганда, тараптарды сүйлөшүү үстөлүнө кайтаруу үчүн кызуу дипломатиялык кыймыл жүргүзүлүүдө.

Катар тарабынан ишке ашырылган дипломатиялык демилгелер

Катардын премьер-министри жана тышкы иштер министри Мохаммед бин Абдуррахман ал-Тани Вашингтон менен Тегеран ортосундагы терең пикир келишпестиктер уланып жатканын жана келишимге негизги тоскоолдуктар али жоюла электигин билдирди. АКШнын деңиз блокадасынын жоюлушу, Ирандын өзөктүк программасы жана тоңдурулган Иран мүлктөрүнүн эркиндикке чыгышы сыяктуу орчундуу маселелерде азырынча орток пикирге келе электиги белгиленди.

АКШнын расмий адамдарынын коопсуздугуна коркунуч

Ирандан келген коркутуулар жана чалгындоо маалыматтарынын негизинде АКШнын Каржы министри Скотт Бессент борбор шаар Вашингтондогу үйүнөн чыгып, аскерий базага көчтү. «Нью-Йорк таймс» гезитинин жазганына караганда, Ирандын АКШнын азыркы жана мурдагы аткаминерлерине каршы кутумдары жаңы баскычка өттү деп эсептелинет. Трамп администрациясынан Стивен Миллер жана мурдагы юстиция министри Пам Бонди сыяктуу ысымдар да ушундай коопсуздук себептеринен улам резиденцияларын өзгөртүшкөн.

АКШнын президенти Дональд Трамп Ардагерлер күнүнө карата жасаган билдирүүсүндө 1979-жылдан бери Иран менен согуш болуп жатканын жүйө келтирип, «Бул абалды качан бүтүргүбүз келсе, бул сөзсүз түрдө толук жеңиш болот»,- деди. Бир тараптан Ирандын Улуттук коопсуздук жогорку кеңешинин баш катчысы Мохсен Резаи Вашингтонду ыктымал кол салууга каршы Европадагы Америка базаларын бутага ала тургандарын эскертти. АКШнын Юстиция министрлиги Иран колдогон үч агентке Улуу Британиядагы авиабазада террордук аракет уюштурган деген айып тагылганын жарыялады.

Дипломатиялык процесс тараптарга Катардын ортомчулугу астында сүйлөшүү үстөлүнө кайтуу үчүн маанилүү убакытты сунуштайт. АКШ менен Ирандын ортосундагы тирешүү өзөктүк программа жана аймактык коопсуздук маселелерине байланыштуу калыптанса, тараптардын алдыдагы эки жумада таштаган кадамдары аймактагы аскердик активдүүлүктүн жүрүшүн аныктайт. Процесске кылдат көз салган эл аралык байкоочулар тараптардын компромисс издөөлөрү конкреттүү жыйынтык береби же жокпу, ага көз салууда.

Дипломатиялык аракеттер чыр-чатактын алдын ала алабы?

Катардын кийлигишүүсү менен жетишилген эки жумалык мезгил аймактагы ысык жаңжалдын чыгышына жол бербөө үчүн акыркы дипломатиялык мүмкүнчүлүк катары каралууда. Бирок тараптардын өзөктүк программа жана санкциялар боюнча катуу позициялары сүйлөшүүлөрдүн ийгиликтүү өтүшүнө эң чоң тоскоолдук болууда.

Аймактык чыңалуу дүйнөлүк рынокторго кандай таасир этет?

АКШ менен Ирандын ортосундагы аскердик тирешүүнүн күчөшү энергия менен камсыздоо коопсуздугунун жана дүйнөлүк рыноктун олку-солку болушуна алып келиши мүмкүн. Дипломатиялык чечим издөө натыйжасыз кала берсе, аймактагы аскерий базалардын жана логистикалык линиялардын коопсуздук коркунучтары көбөйүшү мүмкүн.