ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby operasiýa barada 2 hepdelik arakesme

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Eýrana bolan garaýşy baradaky näbellilik dowam edýärkä, Kataryň alyp barýan diplomatik başlangyçlary sebäpli Waşington administrasiýasynyň mümkin bolan harby operasiýany iki hepde yza süýşürendigi öňe sürüldi. Diplomatik çeşmelere esaslanýan Ysraýylda ýerleşýän “Iýerusalim Post” gazetiniň habaryna görä, taraplary gepleşik stoluna getirmek üçin güýçli diplomatik hereket edilýär.

Katar tarapyndan amala aşyrylan diplomatik başlangyçlar

Kataryň premýer-ministri we Daşary işler ministri Muhammet bin Abdurrahman al-Tani Waşington bilen Tähranyň arasyndaky çuňňur tapawudyň dowam edýändigini we şertnama esasy päsgelçilikleriň entek aýrylmandygyny aýtdy. ABŞ-nyň deňiz gabawynyň ýatyrylmagy, Eýranyň ýadro programmasy we doňdurylan Eýranyň emläkleriniň boşadylmagy ýaly möhüm meselelerde entek umumy bir pikire gelinmändigi bellendi.

ABŞ işgärlerine howp abanýar

Eýranyň haýbatlary we aňtaw habarlary bilen ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent paýtagt Waşingtondaky öýüni terk edip, harby bazasyna göçdi. Nýu-Yorkork Taýms gazetiniň habaryna görä, Eýranyň häzirki we öňki ABŞ işgärlerine garşy dildüwşükleri täze tapgyra gadam basdy. Stiwen Miller we öňki adalat ministri Pam Bondi ýaly Trump administrasiýasynyň atlary hem şuňa meňzeş howpsuzlyk sebäpli ýaşaýyş jaýlaryny üýtgetdi.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, Weteranlar güni baradaky çykyşynda 1979-njy ýyldan bäri Eýran bilen söweşiň bolandygyny öňe sürdi we "Bu ýagdaýy haçan gutarjak bolanymyzda diňe bir ýeňiş bolar" -diýdi. Beýleki tarapdan, Eýranyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Mohsen Rezai Waşingtona bolup biljek hüjüme garşy Europeewropadaky Amerikan bazalaryny nyşana alyp biljekdigini duýdurdy. ABŞ-nyň Adalat ministrligi Eýrany goldaýan üç agentiň Angliýadaky howa bazasynda terrorçylyk meýilnamasyny gurnamakda aýyplanýandygyny habar berdi.

Diplomatik proses taraplaryň Kataryň töwellaçylygynda gepleşik stoluna dolanmagy üçin möhüm döwür hödürleýär. ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk ýadro programmasy we sebitleýin howpsuzlyk meseleleri bilen baglanyşykly bolsa-da, taraplaryň ýakyn iki hepdede görjek ädimleri sebitdäki harby işjeňligi kesgitlär. Bu prosesi ýakyndan yzarlaýan halkara synçylar taraplaryň ylalaşyk gözlemeginiň anyk netije berjekdigine syn edýärler.

Diplomatik tagallalar konfliktiň öňüni alyp bilermi?

Kataryň gatyşmagy netijesinde gazanylan iki hepdelik döwür, sebitde gyzgyn konfliktiň döremeginiň öňüni almak üçin iň soňky diplomatik mümkinçilik hökmünde görülýär. Şeýle-de bolsa, taraplaryň ýadro programmasy we sanksiýalar babatdaky berk pozisiýasy gepleşikleriň üstünlikli bolmagyna iň uly päsgelçilik bolup durýar.

Sebitdäki dartgynlyk dünýä bazarlaryna nähili täsir eder?

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby dartgynlygyň güýçlenmegi, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygynyň we dünýä bazarlarynyň üýtgemegine sebäp bolup biler. Diplomatik çözgüt gözlemek netijesiz galsa, sebitdäki harby bazalaryň we logistika liniýalarynyň howpsuzlyk töwekgelçiliginiň ýokarlanmagyna garaşylýar.