Баарынын көздөрү Нью-Йорктогу Критикалык Саммитте: Жакынкы Чыгыштагы дипломатия жана аскердик мобилдүүлүктүн жылышы

Дипломатиялык байланыштар жана аскерий мобилдүүлүк бир эле учурда Жакынкы Чыгышта күчөп жатканда, эл аралык коомчулуктун көзү Нью-Йоркто (АКШ) өтө турган 81-Эл аралык Конгрессте. Ал Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) Башкы Ассамблеясына айландырылган. Аймактагы чыңалууну басаңдатууну көздөгөн дипломатиялык турлар уланып жатканда, Нью-Йоркто боло турган маанилүү саммиттин алдында тараптардын кадамдары кылдаттык менен байкалууда.

Вашингтондон Тегеранга жашыл жарык: Иран лидерлери үчүн визаны бекитүү

Эки өлкөнүн ортосундагы чыңалууга карабастан, АКШ администрациясы Ирандын жогорку даражалуу өкмөт өкүлдөрүнө жана дипломаттарына БУУнун Башкы ассамблеясынын Нью-Йорктогу сүйлөшүүлөрүнө катышууга виза уруксатын берди. АКШнын Мамлекеттик департаментинин расмий билдирүүсүндө, келерки аптада баштала турган жогорку деңгээлдеги жолугушууларга катышуу үчүн Ирандын президенти Масуд Пезешкян жана тышкы иштер министри Аббас Аракчи болгон делегацияга керектүү визалардын берилгени белгиленди.

Экинчи жагынан, АКШнын президенти Дональд Трамп критикалык саммиттин алдында так позицияны кармануудан качат. Иран менен карым – катнаштардын келечегине байланыштуу стратегиялык чечим чыгаруунун алдында турганын баса белгилеген Трамп : «Алдыда абдан чоң бир чечим бар. Мен кирип аларды толугу менен жок кылгым келеби, же каалабаймбы? Бул абдан маанилүү бир чечим жана мен үчүн ар кандай учурда ар нерсе болушу мүмкүн»,-деди. Бул билдирүүлөрдүн Трамптын Сауд Арабия, Бириккен Араб Эмирликтери, Катар, Бахрейн, Кувейт жана Оман лидерлери менен Нью-Йорктогу критикалык саммитинин алдында жасалганы көңүлдү бурган. Трамп ошондой эле Нью-Йоркто Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху менен жолугабы же жокпу деген суроого “Мен жолуга алам” деп жашыл жарык күйдү.

F-35 согуштук келишими жана аймактык баланстар

Жакынкы Чыгыштын аскердик тең салмактуулугун өзгөртө турган дагы бир маанилүү өнүгүү коргонуу өнөр жайы тармагында орун алды. Сауд Арабиянын Вашингтондогу элчилиги, АКШнын Эр-Рияд башкаруучулугуна 48 F-35 Lightning II согуштук учагын сатууга уруксат берүү чечимин кубаттагандарын жарыялады. Билдирүүдө Сауд Аравиясы менен АКШнын ортосундагы коргонуу кызматташтыгынын ондогон жылдар бою аймактык ырааттуулукка кызмат кылганы, биргелешкен коргонуу жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана коопсуздук кызыкчылыктарын бекемдегени белгиленди.

Бирок, бул сатуу чечими ошондой эле аймактагы башка актерлорду мобилизациялады. Израил басма сөзүндө чагылдырылган маалыматка караганда Тель-Авив башкаруучулугу Сауд Арабияга F-35 сатуунун ордуна Вашингтондон «компенсация» түрүндө аскердик колдоо суроого даярданууда. Walla веб-сайтындагы кабарда Израилдин АКШ тарабынан мурда уруксат берилбеген кээ бир жогорку технологиялуу курал системаларынын жеткирилишин талап кыла турганы белгиленди.

Йеменде жана Ормуз кысыгында кагылышуулар күч алууда

Дипломатиялык сүйлөшүүлөр уланып жатканы менен, талаадагы аскердик чыр-чатактар токтобой уланууда. Йемендин Таиз провинциясынын Вазийе районунун батыш аймактарында акыркы 24 саатта болгон катуу кагылышуулар жана аба операцияларында 30 Хусий милиционеринин өлтүрүлгөнү, 60ка жакынынын жараланганы билдирилди. Йемен армиясы Таиз жана Муха шаарларында Иран колдогон хусилердин камсыздоо жолдору жана стратегиялык чогулган аймактарына ийгиликтүү сокку урулганын жарыялады. Бир тараптан хусилердин башкаруусундагы борбор шаар Санадан катуу жарылуулар угулуп жатканда, учкучсуз учуучу аппарат менен Таиз шаарына жасаган кол салууда үч бала каза болду.

Деңиз коопсуздугу линиясында да чыңалуу жогору. Иран революциясынын сакчылар корпусунун деңиз флоту Ормуз кысыгы аркылуу мыйзамсыз өтүүгө аракет кылган деп ырастаган Того желеги илинген мунай танкерин бутага алганын жарыялады. Куралдуу кийлигишүүнүн натыйжасында токтотулган танкердик кемеде өрт чыкканы билдирилди.

Аймактагы деңиз соода жолдору коркунучта болгондо Европа өлкөлөрү да чара көрүштү. Италиянын Коргоо министриГидо Кросетто, Йемен жээгинде күчөгөн чыңалуу жана Баб аль-Мандеб кысыгындагы навигация коопсуздугу коркунучунан улам Италиянын деңиз флотунун италиялык соода кемелеринин коопсуз өтүшүн камсыз кылуу үчүн ишке киргизилгенин жарыялады.

Бир тараптан министр Кросетто Сауд Аравиядагы Таиф аба базасына жасалган абадан кол салууда базада жайгашкан Италия аба күчтөрүнө таандык Eurofighter согуштук учагынын да урулганын жарыялады. Италия 2026-жылдын мартында Кувейттеги Али Аль-Салем авиабазасына жасалган чабуулдардан кийин өзүнүн аскердик элементтеринин бир бөлүгүн Таиф аба базасына которууну чечти.