Nýu-Yorkorkda geçirilen möhüm sammite ähli gözler: Eastakyn Gündogar diplomatiýasy we harby hereket gyzýar

diplomakyn Gündogarda bir wagtyň özünde diplomatik gatnaşyklar we harby hereket güýçlenýärkä, halkara jemgyýetçiliginiň gözi ABŞ-nyň Nýu-Yorkork şäherinde geçiriljek 81-nji halkara kongresine. Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasyna öwrüldi. Sebitdäki dartgynlygy azaltmagy maksat edinýän diplomatiýa gezelençleri dowam edýärkä, Nýu-Yorkorkda geçiriljek möhüm sammitden öň taraplaryň hereketleri ünsli alnyp barylýar.

Waşingtondan Tährana çenli ýaşyl çyra: Eýran liderleri üçin wiza tassyklamasy

Iki ýurduň arasyndaky dartgynlylyga garamazdan ABŞ-nyň administrasiýasy Eýranyň ýokary derejeli hökümet işgärlerine we diplomatlaryna Nýu-Yorkorkda BMG Baş Assambleýasynyň gepleşiklerine gatnaşmak üçin wiza tassyklady. ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň resmi beýanynda delegasiýa indiki hepde başlajak ýokary derejeli ýygnaklara gatnaşmak üçin Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian we Daşary işler ministri Abbas Arakçi ýaly zerur wizalaryň berlendigi mälim edildi.

Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, möhüm sammitden öň aç-açan pozisiýadan gaça durýar. Eýran bilen gatnaşyklaryň geljegi bilen baglanyşykly strategiki kararyň bosagasynda durýandygyny bellän Trump: "Meniň öňümde gaty uly karar bar. Içeri girip, olary ýok etmek isleýärinmi ýa-da islemeýärinmi? Bu diýseň möhüm karar we meniň üçin islendik wagt islendik zat bolup biler" -diýdi. Bu sözleriň, Trump-nyň Nýu-Yorkorkda Saud Arabystanynyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň, Kataryň, Bahreýniň, Kuweýtiň we Omanyň ýolbaşçylary bilen geçiren möhüm sammitinden öň gelendigi bellärliklidir. Şeýle hem, Trump Nýu-Yorkorkda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen duşuşjakdygyny ýa-da ýokdugyny soranlarynda "duşup bilerin" diýip ýaşyl yşyk berdi.

F-35 söweş şertnamasy we sebit deňagramlylygy

Eastakyn Gündogaryň harby deňagramlylygyny üýtgetjek ýene bir möhüm ösüş goranyş pudagynda bolup geçdi. Saud Arabystanynyň Waşingtondaky ilçihanasy ABŞ-nyň Riýad administrasiýasyna 48 sany F-35 ýyldyrym II söweş uçaryny satmak baradaky ABŞ-nyň tassyklaýan kararyny gutlaýandyklaryny habar berdi. Beýanatda Saud Arabystany bilen ABŞ-nyň arasyndaky goranyş hyzmatdaşlygynyň onlarça ýyl bäri sebitdäki durnuklylyga hyzmat edendigi, bilelikdäki goranyş kuwwatynyň ýokarlanandygy we howpsuzlyk bähbitleriniň güýçlendirilendigi aýdyldy.

Şeýle-de bolsa, bu satuw karary sebitdäki beýleki aktýorlary hem mobilizledi. Ysraýylyň metbugatynda görkezilen maglumatlara görä, Tel Awiw administrasiýasy Saud Arabystanyna F-35 satuwynyň öwezine Waşingtondan "kompensasiýa" görnüşinde harby goldaw soramaga taýynlanýar. Walla web sahypasynyň habarynda Ysraýylyň ABŞ tarapyndan tassyklanmadyk käbir ýokary tehnologiýaly ýarag ulgamlary bilen üpjün edilmegini islejekdigi mälim edildi.

Yemenemende we Hormuz bogazynda gapma-garşylyklar güýçlenýär

Diplomatik gepleşikler dowam edýärkä, bu ugurdaky harby çaknyşyklar dowam edýär. Soňky 24 sagadyň dowamynda Yemenemeniň Taiz welaýatynyň Waziýe etrabynyň günbatar böleginde bolup geçen güýçli çaknyşyklarda we howa operasiýalarynda 30 Huti söweşijisiniň öldürilendigi we takmynan 60 adamyň ýaralanandygy habar berildi. Yemenemen goşuny Taiz we Muha şäherlerinde Eýran tarapyndan goldanýan hutileriň üpjünçilik ýollarynyň we strategiki ýygnamak meýdançalarynyň üstünlikli urlandygyny habar berdi. Beýleki tarapdan, Hutiler tarapyndan Taiz şäherinde pilotsyz howa ulagy (UAV) bilen amala aşyrylan hüjümde üç çaga öldi, hutileriň gözegçiligi astyndaky paýtagt Sanadan güýçli partlamalar eşidildi.

Deňiz howpsuzlygy ugrunda dartgynlylyk hem ýokary. Eýranyň Ynkylap Gorag Korpusy Harby deňiz güýçleri, Hoguz bogazyndan bikanun geçmäge synanyşýandygyny öňe sürýän Togol baýdakly nebit tankerini nyşana alandygyny habar berdi. Armedaragly gatyşma netijesinde saklanan tanker gämisinde ýangynyň bolandygy habar berildi.

Sebitdäki deňiz söwda ýollary howp astynda Europeanewropa ýurtlary hem herekete geçdiler. Italiýanyň Goranmak ministri Guido Krosetto Yemenemeniň kenaryndaky dartgynlylygyň güýçlenmegi we Bab al-Mandeb bogazynda nawigasiýa howpsuzlygy töwekgelçiligi sebäpli italýan deňiz gämileriniň howpsuz geçmegini üpjün etmek üçin Italiýa deňiz flotunyň işjeňleşdirilendigini habar berdi.

Beýleki tarapdan, ministr Krosetto Saud Arabystanynyň Taýf howa bazasyna edilen howa hüjüminde bazada ýerleşýän Italiýa howa güýçlerine degişli osewro söweşiji söweş uçarynyň hem urlandygyny habar berdi. Italiýa 2026-njy ýylyň mart aýynda Kuweýtdäki Ali Al Salem howa bazasyna edilen hüjümlerden soň käbir harby elementlerini Taif howa bazasyna geçirmek kararyna geldi.