БУУнун документтери Судандагы сексуалдык зордук-зомбулук

Бириккен Улуттар Уюмунун Адам укуктары боюнча кеңсеси Суданда 2023-жылдын апрелинен бери уланып келе жаткан кагылышууларда болгон сексуалдык зомбулук окуялары боюнча кеңири баяндамасын жарыялады. Армия менен Ыкчам колдоо күчтөрүнүн (HDK) ортосундагы уланып жаткан бул кагылышуу өлкөдө кеңири жайылган сексуалдык зордук-зомбулукка алып келди. Мындай аракеттер коомдун социалдык түзүлүшүн ыдыратып жибере турган потенциалы бар экени жана алар адилеттүү механизмдер аркылуу эффективдүү чечилбесе, Судандагы тынчтык жана коомдук ынтымак келечекте коркунучка кептелери баса белгиленди.

БУУнун баяндамасында, жаңжалдарга байланыштуу сексуалдык зордук-зомбулук фактылары Судандын 16 мамлекетинде документтештирилип, бул абалдын жабыркашы 18 мамлекетте белгиленген. Айрыкча аялдар жана балдар мындай зордук-зомбулуктан эң көп жабыр тарткан топтордун арасында.

Документтелген мыкаачылыктар жана аз кабарлоо

Отчётто546 сексуалдык зомбулук фактылары тастыкталганы жана бул окуялардан жалпысынан838 жабырлануучу, анын ичинде эркек балдар жана 823 кыз жабыр тартканы баса белгиленди. Бул маалыматтардын айсбергдин бир чети гана экенин белгилеген БУУ, зомбулуктун чыныгы көлөмүнүн толук эмес билдирүүлөрдөн улам жашырылганына көңүл бурду.

Бул окуяларга HDK формасын кийген кишилердин жана араб аскерлеринин тиешеси бар экени билдирилсе, Судан армиясы жана ага караштуу куралдуу топтордун да сексуалдык зомбулукка катыштыгы бар экени белгиленди. Бул абал Судандагы коопсуздук күчтөрү менен куралдуу топтордун адам укуктарынын бузулушунда ойногон ролун ачыкка чыгарды.

БУУнун эскертүүлөрү жана эл аралык реакциялар

БУУнун адам укуктары боюнча жогорку комиссары Волкер Түрк, Суданда сексуалдык зомбулукту согуш куралы катары колдонуунун согуш кылмышы экенине көңүл бурду. Ошондой эле мындай аракеттер системалуу түрдө улана турган болсо, алар адамзатка каршы кылмыш катары каралышы мүмкүн экенин белгиледи.

Түрк жаңжал учурунда жасалган сексуалдык зомбулуктун көз карандысыз жана калыс иликтөөлөр аркылуу ачыкка чыгышы керектигин баса белгиледи. Бул чакырык эл аралык коомчулук тарабынан да колдоого алынып, адилеттикти камсыз кылуу үчүн маанилүү кадам катары каралууда.

Эл аралык коомчулуктан Суданга чакыруу

Англия, Норвегия, Италия, Франция, Германия, Ирландия жана Нидерландия сыяктуу Европанын жети өлкөсүнүн тышкы иштер министрлери Судандагы жаңжалдын тараптарын карапайым калкты коргоо жана чыңалууну азайтуу үчүн чакырышты. Биргелешкен декларацияда Аль Убейдге карай уланып жаткан кол салуулардан терең тынчсыздангандыктары жана мындай кол салуулардын токтотулушу керектиги белгиленди.

Декларацияда Эл-Фаширде өткөн жылы геноцид катары кабыл алынган окуялардын кайталанышына жол бербөө үчүн эл аралык коомчулуктун чара көрүшү керектиги белгиленди. Гуманитардык жардам кызматкерлери туш болгон кол салуулар жана жакындап келе жаткан жаан-чачындуу мезгилдин себебинен абалдын ого бетер оорлошкондугуна көңүл бурулду.

Судандагы гуманитардык кризис жана келечектеги күтүүлөр

Судандагы кагылышуулардан улам он миңдеген киши каза болуп, миллиондогон киши жер которууга аргасыз болду. Аймакта отун, тамак-аш жана суу тартыштыгы гуманитардык кризистин көлөмүн ого бетер тереңдетүүдө. Ошондуктан HDK кол салууларын токтотуп, жарандардын коопсуз эвакуацияланышына шарт түзүүгө чакырыктар жаңыртылууда.

Эл аралык коомчулук Судандагы зомбулуктун токтотулушу, жарандардын корголушу жана мыйзам бузуулар үчүн жооптуулардын жоопко тартылышы керек деген орток позицияны карманууда. Келечекте Суданда тынчтык жолу менен чечимди камсыз кылуу жана гуманитардык жардамга тоскоолдуксуз жетүүнү камсыз кылуу үчүн эл аралык аракеттердин күчөтүлүшү күтүлүүдө.