BMG Sudanda dowam edýän jynsy zorluk resminamalary

Birleşen Milletler Guramasy Adam Hukuklary Ofisi 2023-nji ýylyň aprelinden bäri Sudanda bolup geçýän konfliktlerde bolup geçen jynsy zorluk wakalary barada giňişleýin hasabat çap etdi. Goşun bilen Çalt goldaw güýçleriniň (HDK) arasynda dowam edýän bu dawa ýurtda asuda ilata çuňňur we uzak wagtlap täsir eden jyns zorlugynyň giň ýaýramagyna sebäp boldy. Şeýle hereketleriň jemgyýetiň jemgyýetçilik gurluşyny dargatmak mümkinçiliginiň bardygyny we adalat mehanizmleri arkaly netijeli çözülmese, geljekde Sudanda parahatçylygyň we jemgyýetiň sazlaşygynyň howp astyna düşjekdigi nygtaldy.

BMG-nyň hasabatynda Sudanyň 18 döwletiniň 16-synda konflikt bilen baglanyşykly jynsy zorluk wakalarynyň dokumentleşdirilendigi we bu ýagdaýyň pidalara zyýanly täsir edýändigi aýdyldy. Esasanam aýallar we çagalar şeýle zorlukly hadysalardan iň köp ejir çeken toparlaryň hataryndadyr. BMG bu maglumatlaryň diňe buz buzunyň uçydygyny mälim edip, doly däl hasabat sebäpli zorlugyň hakyky derejesiniň gizlenendigini görkezdi.

HDK formasy we arap söweşijileriniň bu hadysalar bilen baglanyşyklydygy aýdylsa-da, Sudanyň goşunynyň we oňa degişli ýaragly toparlaryň jyns zorlugy bilen baglanyşykly wakalara gatnaşandygy mälim edildi. Bu ýagdaý Sudanda howpsuzlyk güýçleriniň we söweşijileriniň adam hukuklaryny bozmakdaky roluny açýar.

BMG-nyň duýduryşlary we halkara reaksiýalary

BMG-nyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary Wolker Türk jyns zorlugynyň Sudanda söweş guraly hökmünde ulanylmagynyň uruş jenaýatyna degişlidigini görkezdi. Şeýle hem, şeýle hereketler yzygiderli dowam etse, adamzada garşy jenaýat hasap edilip bilinjekdigini mälim etdi.

Türk, konflikt wagtynda edilen jyns zorlugynyň garaşsyz we bitarap derňewler arkaly açylmalydygyny aýtdy. Bu çagyryş halkara jemgyýetçiligi tarapyndan hem goldanýar we adalaty üpjün etmek üçin möhüm ädim hasaplanýar.

Halkara jemgyýetçiliginden Sudana jaň etmek

Angliýa, Norwegiýa, Italiýa, Fransiýa, Germaniýa, Irlandiýa we Gollandiýa ýaly Europeanewropa ýurtlarynyň ýedisiniň daşary işler ministrleri raýatlary goramak we dartgynlygy azaltmak üçin Sudandaky konflikte taraplary çagyrdy. Bilelikdäki jarnamada Al Ubeýdiň garşysyna alnyp barylýan hüjümlerden aladalanýandyklary we şeýle hüjümleriň soňlanmalydygy aýdyldy.

Jarnamada halkara jemgyýetçiliginiň geçen ýyl genosid hasaplanýan Al Faşirde bolup geçen wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin çäre görmelidigi aýdylýar. Şeýle hem gumanitar kömek işgärleriniň ýüzbe-ýüz bolýan hüjümleri we ýagyş möwsüminiň golaýlamagy sebäpli ýagdaýyň has-da möhümleşendigi bellenildi.

Sudanda gumanitar krizis we geljekdäki garaşyşlar

Sudandaky konfliktler sebäpli on müňlerçe adam ölüpdi, millionlarça adam başga ýerlere göçürildi. Sebitdäki ýangyç, azyk we suw ýetmezçiligi gumanitar krizisiň ölçeglerini hasam çuňlaşdyrýar. Şonuň üçin HDK hüjümlerini duruzmak we parahat ilatdan howpsuz ewakuasiýa etmek üçin çagyryşlar täzelenýär.

Sudanda zorlugyň bes edilmelidigi, parahat ilatyň goralmalydygy we düzgün bozmalar üçin jogapkärler jogapkärçilige çekilmelidigi barada halkara jemgyýetçiligi umumy pozisiýa eýeleýär. Geljekde Sudanda parahatçylykly çözgüt tapmak we ynsanperwer kömegine päsgelçiliksiz elýeterliligi üpjün etmek üçin halkara tagallalarynyň artmagyna garaşylýar.