Ministr Baýraktar yglan etdi: Türkiye ilkinji SMR ýadro reaktory üçin berlen sene

Energetika we tebigy baýlyklar ministri Alparslan Baýraktar ABŞ-da geçirilen möhüm sammitde Türkiýanyň energiýa görüşi barada möhüm çykyş etdi. Daşary ykdysady gatnaşyklar geňeşi (DEİK) Türkiýe-ABŞ işewür geňeşi (TAİK) tarapyndan gurnalan 19-njy Türkiýe maýa goýum konferensiýasynyň çäginde Energetika tegelek stol ýygnagyna gatnaşan ministr Baýraktar, ýadro energiýasyndan tä dikeldilýän çeşmelere, infrastruktura maýa goýumlaryndan başlap magdan gazyp almaklyga çenli strategiki maksatlaryň köpüsini paýlaşdy.

Türkiýäniň ilkinji kiçi modully reaktory (SMR) nyşany 2030-njy ýyllar

Türkiýe learadro Energiýasy Inc (TÜNAŞ) ABŞ-nyň Söwda we Ösüş Agentligi (USTDA) bilen SMR (kiçi modul reaktory) pudagyndaky gol çekilen hyzmatdaşlyk şertnamasynyň jikme-jikliklerine salgylanyp, Baýraktar bu hyzmatdaşlygyň Merkezi Aziýa we Türkiýe respublikalaryny öz içine aljakdygyny mälim etdi. Türkiye ýadro tehnologiýasy önümçiliginde we önümçilik kuwwatynda işjeň rol oýnamak isleýändigini mälim eden ministr Baýraktar, Kanada bilen hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleriniň üstünde durýandygyny aýtdy. Baýraktar, ýadro energiýasynyň elektrikleşdirişdäki möhüm ähmiýetine ünsi çekip, bu ugurda hukuk kadalarynyň üstünde işleýändigini we maýadarlara ýeňillikler we höweslendiriş teklipleriniň beriljekdigini aýtdy. Ilkinji SMR-iň haçan ulanyljakdygy baradaky soraga jogap beren Baýraktar: "2030-njy ýyllaryň birinji ýarymynda Türkiýede ilkinji SMR-i göreris diýip umyt edýärin. Bu ugurda dünýä ýaryşy bar. Yetöne entek reaktor görmedik. Şonuň üçin Türkiýäniň bu işiň çykyş etabynda bolmagyny isleýäris."

Fransuz EDF we TRNC-iň energiýa howpsuzlygy

Franceakyn geljekde Fransiýanyň belli ýadro kompaniýasy EDF bilen hyzmatdaşlyk şertnamasyna gol çekmegi maksat edinýändiklerini mälim eden ministr Baýraktar, ýadro pudagyndaky hyzmatdaşlygyň diňe maliýe maýa goýumlary bilen çäklenmejekdigini, amaly we howpsuzlyk tejribelerini paýlaşmagyň hem möhümdigini aýtdy. Baýraktar, Türkiýedäki maglumat merkezleriniň energiýa isleginiň 2035-nji ýyla çenli 5-10 terawat sagatda (TWh) ýetjekdigini çaklaýandyklaryny, şeýle hem TRNC taslamalaryna degip geçendigini aýtdy. Deňiz sebitindäki tehniki gözlegleriň Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasyna tebigy gaz iberip başlandygyny we gurluşyk işlerine daşary ýurt kompaniýalarynyň uly gyzyklanma bildirendigini mälim eden Baýraktar, dörediljek infrastrukturanyň Gündogar Ortaýer deňzinde tapyljak gaz çeşmelerini Türkiýä geçirmek mümkinçiligi bilen döredilendigini aýtdy.

Ösüş ýoly taslamasy we ulagda elektrikleşdirmek mobilizasiýasy

Energetika Yrakdan Türkiýa çenli uzalyp gidýän Ösüş ýoly taslamasynyň merkezinde durýandygyny görkezmek bilen ministr Baýraktar: "Energetika liniýalary bu taslamany hakykatdanam ösüş ýoluna öwürer" -diýdi. Bu setirler arkaly dörediljek elektrik, tebigy gaz we nebit turbalary arkaly ýyllyk milliardlarça dollarlyk girdejiniň ähli taslamanyň maliýeleşdirilmegini öz içine alyp biljekdigini aýtdy. Türkiýede ulaglaryň sanynyň köpelmegi bilen ýangyç isleginiň ýokarlanmagyna ünsi çeken Baýraktar, energiýa pudagynda garaşsyzlyk üçin transport pudagynda elektrikleşdirmegiň zerurdygyny aýtdy. 2035-nji ýyla çenli Türkiýäniň üstünden geçýän ýollarda 13 million elektrik ulagynyň bolmagyny maksat edinýändigini we munuň üçin azyndan 1,3 million zarýad beriş stansiýasynyň zerurdygyny mälim eden Baýraktar, paýlanyş ulgamyna 50 milliard dollarlyk infrastruktura maýa goýumynyň we bu özgerişlikleriň üstünlikli amala aşyrylmagy üçin elektrik ulgamyna 30 milliard dollar sarp ediljekdigini habar berdi.

Kritiki minerallar we Eti Madeniň täze agressiw ösüş strategiýasy

Magdançylyk işlerini ýurduň umumy energiýa syýasatlaryndan aýry saklamaýandyklaryny mälim eden Alparslan Baýraktar, seýrek toprak elementleriniň we altyn gazmagyň Türkiye üçin strategiki ähmiýetiniň bardygyny aýtdy. Altyn importyny azaltmagyň we içerki önümçiligi goldamagyň zerurdygyny bellän Baýraktar, seýrek toprak elementlerini arassalamak we baýlaşdyrmak boýunça gözleg işleriniň tutanýerlilik bilen dowam edýändigini aýtdy. Eti Madeniň täze döwürde strategiki magdanlar pudagynda has agressiw ösüş strategiýasyny kabul etjekdigini yglan eden ministr Baýraktar, hususy pudagyň wekillerini bu ýokary potensial pudaga maýa goýmaga çagyrdy.