Дүйнөлүк айыл чарбасындагы Эль-Нино сигналы: Жүгөрү баалары акыркы 3 жылда эң жогорку деңгээлде!

Дүйнөлүк чийки зат рынокторундагы геосаясий чыңалуу жана климаттык кризистен келип чыккан сунуш тынчсыздануулар айыл чарба тобунун азыктарына баалардын тарыхый жылышына алып келет. Айрыкча дан тобундагы эц маанилуу продуктылардын бири болгон жугерунун акыркы кездеги кескин есуштеру кецул бурууга татыктуу. Чикаго соода биржасында (CBOT) сатылган жүгөрү бир бушель баасы; Эль-Нино аба ырайы окуясынын терс таасирлери, глобалдык кургакчылык жана Орусия-Украина согушу жараткан геосаясий тобокелчиликтердин айкалышы менен акыркы 3 жылдын эң жогорку деңгээлин сынап5,2425 доллар деңгээлине чыкты.

Жүгөрүнүн баасы мурда 2023-жылдын 31-июлунда $5,2450 деп катталган. Июль айынын аягына салыштырмалуу 11 пайыздан ашык кымбаттаган жүгөрүнүн баасы 2025-жылдын 31-декабрынын аягына салыштырмалуу 17 пайыздан ашык жогорулаган. Бул рекорддук өсүштөн кийин баалар 5 долларга турукташкан.

Глобалдык камсыздоого коркунуч туудурган көп өлчөмдүү тобокелдиктер

Дүйнөдөгү эң ири өндүрүүчүлөрдүн бири болгон АКШдагы өсүмдүктүн түшүмдүүлүгүнө байланыштуу тынчсыздануулар жүгөрү баасына акыркы 3 жылдын эң жогорку чегине жетишинин негизги себеби болуп саналат. АКШнын орто батыш чөлкөмүндө жүгөрү түшүмүнүн күтүлгөндөн төмөн болгондугу дүйнөлүк рыноктордо сунуштун азайышы күтүүнү күчөтөт. Башка жагынан алганда, АКШнын жүгөрү экспортунун өсүшү баанын өсүү тенденциясын колдогон дагы бир фактор болуп саналат.

Европа боюнча жагымсыз аба ырайы жана Украинадан эгин ташуулардын үзгүлтүккө учурашы дүйнөлүк камсыздоо коопсуздугуна тынчсызданууну күчөтүүдө. Орусия менен Украинанын жүк ташуучу жолдорду бутага алган өз ара чабуулдары аймактагы дан экспортун дээрлик токтотту. Айыл чарба товарларындагы тобокелчиликтер эки тараптуу болуп калган бул процессте бир жагынан аба ырайынын шарттары өндүрүштү начарлатса, экинчи жагынан геосаясий кризистер учурдагы түшүмдүн базарга чыгышына тоскоол болууда. Энергиянын жана жер семирткичтердин жогорку чыгымдары мүмкүн болуучу шоктордун ордун толтурууну кыйындатат. Бир тараптан АКШнын Федералдык резервдик системасынын (ФРС) пайыздык ченди көтөрүү процессинин аягына жакындап баратат деген күтүүлөрдөн улам долларга болгон суроо-талаптын азайышы да чийки зат бааларын колдоодо.

Эль-Ниньо жана климаттык кризис айыл чарбанын түшүмдүүлүгүнө таасирин тийгизди

Фьючерс жана товар базарлары боюнча адис Зафер Эргезен дүйнөлүк жүгөрү базарындагы акыркы окуяларга баа берип жатып, июнь айынан тарта таасирин сезген Эль-Ниньо аба ырайы окуясына көңүл бурду. Эль-Нинонун өзгөчө Түштүк Америка, Түштүк-Чыгыш Азия жана Австралияда таасирдүү болгонун, ал эми АКШ, Европа жана Батыш Африкада жарым-жартылай сезилгенин белгилеген Эргезен бул абалдын айыл чарба өндүрүшүндөгү чагылышын төмөнкү сөздөр менен билдирди:

"Бул климаттык өзгөрүүнүн алкагында, өзгөчө Бразилияда, АКШда жана Түштүк-Чыгыш Азияда жүгөрү түшүмдүүлүгү төмөндөйт деген олуттуу кооптонуулар бар болчу. Тилекке каршы, Эль-Ниньонун кесепетинен өндүрүштүн жоголушу жана түшүмдүүлүктүн төмөндөшү тууралуу бул божомолдор ишке ашты. Бул баага түздөн-түз жогору карай басым жасоодо."

Мунайдын баасы жана өнөр жай суроо-талаптын басымы

Зафер Эргезен жүгөрү баасынын жогорулашынын бир гана климат менен гана чектелбестигин белгилеп, мунайдын жогорку баалары да бул процессте мультипликатордук таасир жаратканын баса белгиледи. Эргезен мунай баасынын жогорку курсунун альтернативдүү отун болгон биодизель өндүрүшүндө жүгөрүгө болгон суроо-талапты арттырганына көңүл буруп, дүйнөдө өндүрүлгөн жүгөрүнүн болжол менен 60 пайызынын өнөр жай аймактарында колдонулганын баса белгиледи.

Эль-Нино жана жогорку энергия чыгымдарынын айкалышы менен жүгөрү баасында күчтүү импульс болгонун белгилеген Эргезен: "Эль-Нино эффектинин келерки жылдын башына чейин улана турганы анык. Мунайдын баасы ушул деңгээлде сакталып, АКШ менен Иран ортосунда туруктуу келишим түзүлбөй турганда, жүгөрү баасында кескин жана туруктуу төмөндөш күтүлбөшү керек. Баалар жогорку бойдон жана күчтүү бойдон кала берет."