Global oba hojalygynda El Nino duýduryşy: mekgejöweniň bahasy soňky 3 ýylda iň ýokary!

Global haryt bazarlarynda geosyýasy dartgynlyk we klimat krizisi sebäpli ýüze çykýan üpjünçilik aladalary oba hojalygy toparlarynyň önümlerinde taryhy bahalaryň üýtgemegine sebäp bolýar. Esasanam däne toparynyň iň möhüm önümlerinden biri bolan mekgejöweniň soňky döwürde ýiti ýokarlanmagy bellärliklidir. Çikago täjirçilik bir Exchangeasynda (CBOT) satylýan mekgejöweniň her bugdaýynyň bahasy; El Nino howa hadysasynyň ýaramaz täsirleriniň, global gurakçylygyň we Russiýa-Ukraina söweşiniň döreden geosyýasy töwekgelçilikleriniň jemlenmegi bilen, soňky 3 ýylyň iň ýokary derejesini synap, 5.2425 dollar derejesine çykdy.

mekgejöweniň bahasy 2023-nji ýylyň 31-nji iýulynda 5.2450 dollar hökmünde hasaba alyndy. Iýul aýynyň ahyryna garanyňda gymmaty 11 göterimden gowrak bolan mekgejöweniň bahasy 2025-nji ýylyň 31-nji dekabrynyň ahyry bilen deňeşdirilende 17 göterimden gowrak ýokarlandy. Bu rekord ýokarlanandan soň bahalar 5.18 dollar bilen durnuklaşdy.

Global üpjünçilige howp salýan köp ölçegli töwekgelçilikler

Dünýäniň iň uly öndürijilerinden biri bolan ABŞ-da ekin öndürijiligi baradaky aladalar, mekgejöweniň bahasynyň soňky 3 ýylda iň ýokary derejesine ýetmeginiň esasy sebäbidir. ABŞ-nyň orta günbatar sebitinde mekgejöwen hasylynyň garaşylýandan pes bolmagy dünýä bazarlarynda üpjünçiligiň azaljakdygyna garaşýar. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň mekgejöwen eksportynyň ýokarlanmagy bahalaryň ýokarlanmagyny goldaýan başga bir faktor hökmünde tapawutlanýar.

Europeewropada amatsyz howa şertleri we Ukrainadan galla iberilmeginiň kesilmegi global üpjünçilik howpsuzlygy baradaky aladalary çuňlaşdyrýar. Russiýa bilen Ukrainanyň transport ýollaryny nyşana alýan özara hüjümleri sebitdäki galla eksportyny diýen ýaly togtatdy. Oba hojalygyndaky harytlardaky töwekgelçilikler iki taraplaýyn öwrülen bu tarapdan, bir tarapdan howa şertleri önümçiligi pese gaçyrýar, beýleki tarapdan geosyýasy çökgünlikler häzirki ekinleriň bazara çykmagyna päsgel berýär. Energyokary energiýa we dökün çykdajylary, üpjün edilýän zarbalaryň öwezini dolmagy kynlaşdyrýar. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Federal ätiýaçlyk bankynyň) göterim derejesini ýokarlandyrmak prosesiniň ahyryna ýakynlaşmagyna garaşmak sebäpli dollara bolan islegiň peselmegi haryt bahalaryny hem goldaýar.

El-Niño we howa krizisi oba hojalygynyň girdejisine

Geljek we haryt bazarlary boýunça hünärmen Zafer Ergezen, dünýä mekgejöwen bazaryndaky soňky wakalara baha berende, iýun aýyndan başlap täsirini duýýan El-Niño howa hadysasyna ünsi çekdi. El Ninonyň Günorta Amerikada, Günorta-Gündogar Aziýada we Awstraliýada has täsirli bolandygyny we ABŞ-da, Europeewropada we Günbatar Afrikada bölekleýin duýulýandygyny mälim eden Ergezen, bu ýagdaýyň oba hojalygy önümçiligine şu sözleri şu sözler bilen ýetirdi:

"Bu howa üýtgemeginiň çäginde, esasanam Braziliýada, ABŞ-da we Günorta-Gündogar Aziýada mekgejöweniň hasyllylygynyň peseljekdigi barada çynlakaý aladalar bardy. Gynansagam, El-Niño sebäpli önümçilik ýitgileri we hasyl azalmagy baradaky çaklamalar hasyl bolup başlady. Bu bahalara göni ýokarlanýar."

Nebitiň bahasy we senagat isleginiň basyşy

Zafer Ergezen mekgejöweniň bahasynyň ýokarlanmagynyň diňe bir howa bilen çäklenmeýändigini aýtdy we nebitiň ýokary bahasynyň bu işde köpeldiji täsirini döredýändigini aýtdy. Ergezen, nebitiň bahasynyň ýokary bolmagy alternatiw ýangyç bolan biodizel önümçiliginde mekgejöweniň islegini ýokarlandyrandygyny we dünýäde öndürilýän mekgejöweniň takmynan 60 göteriminiň senagat sebitlerinde ulanylýandygyny aýtdy.

El Ninonyň we ýokary energiýa çykdajylarynyň utgaşmagy bilen mekgejöweniň bahalarynda güýçli depginleriň ýüze çykandygyny mälim eden Ergezen, "El Nino täsiriniň indiki ýylyň başyna çenli dowam etjekdigi şübhesiz. Nebitiň bahasy şu derejelerde galar we ABŞ bilen Eýranyň arasynda hemişelik ylalaşyk gazanylmasa, bahalar ýokary we güýçli dowam eder" -diýdi.