Ирандын президенти Пезешкяндын Ормуз жана БРИКС боюнча тарыхый билдирүүсү: "Эгер агрессия токтосо, кысык ачык бойдон кала берет"

Ирандын президенти Масуд Пезешкян Нью-Делиде өткөн абройлуу БРИКС саммитинин алкагында India Today каналына өтө сынчыл билдирүү жасады. Тегерандын аймактык коопсуздук архитектурасынан глобалдык экономикалык тең салмактуулуктарга чейин көптөгөн темадагы стратегиялык көз карашын тең бөлүшкөн Пезешкян, коңшу өлкөлөр менен карым-катнаштарда жаңы бир барак ачууну каалашкандарын билдирген. Ирандын Бириккен Араб Эмирликтери (БАЭ), Сауд Арабиясы, Пакистан, Катар, Орусия жана Кытай сыяктуу аймактык өлкөлөр жана глобалдык күчтөр менен эч кандай көйгөйү жок экенин белгилеген президент, негизги коркунучтун тышкы кийлигишүүлөр экенин баса белгиледи.

Аймактык коопсуздуктун жаңы доору: Араб дүйнөсү жана кошуналар менен кызматташуу

Президент Пезешкян аймакта туруктуу тынчтыктын жергиликтүү актерлордун орток эрки менен гана курула турганын айтты. Коңшу өлкөлөрдүн аймагында жайгашкан АКШнын аскерий базаларынын Иранды бутага алган агрессивдүү аракеттерде колдонулушуна чечкиндүү каршы экендиктерин белгилеген Пезешкян, бул абалдын аймактык ырааттуулукка зыян келтиргенин белгиледи. Ирандын эч качан согушту баштаган тарап болбогонун эске салган Пешезкиян бардык аймактык мамлекеттерди Жакынкы Чыгыш жана анын айланасында коопсуздук жана тынчтык орнотуу үчүн конкреттүү кызматташууга жана биргелешкен аракетке чакырды.

АКШнын санкцияларына жана БРИКС менен доллардын гегемониясына каршы глобалдык көтөрүлүш

Глобалдык экономикалык системадагы адилетсиздиктерге токтолгон Пезешкян, БРИКС платформасынын бир уюлдуу дүйнө тартибине өтө маанилүү бир альтернатива сунуш кылганын айтты. Мүчө өлкөлөрдүн көз карандысыз соода, инвестиция жана көп өлчөмдүү экономикалык өнөктөштүктөрдү өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүнө көңүл бурган Иран президенти, бул тилектештиктин АКШнын бир тараптуу санкцияларын жана экономикалык кысым механизмдерин жокко чыгара аларын айтты. Жаңы Өнүктүрүү Банкынын (NDB) биргелешкен долбоорлорду каржылоодогу ролуна басым жасаган Пезешкян, мындай жол менен өлкөлөрдүн АКШ экономикасына жана долларга болгон көз карандылыгын минимумга түшүрө аларын жана дагы адилеттүү, көп уюлдуу дүйнөлүк каржы системасы түзүлө аларын белгиледи.

Өзөктүк милдеттенмелер жана Ормуз кысыгы боюнча Омандын критикалык меморандуму

Эл аралык коомчулук жакындан байкаган өзөктүк программа талкууларына да түшүндүрмө берген Пезешкян, Ирандын өзөктүк курал чыгарууга аракет кылып жатат деген дооматтарын кескин түрдө четке какты. Тегеран администрациясынын өзөктүк куралды жайылтпоо келишимине (NPT) толук берилгендигин билдирген президент, эл аралык укук нормаларынын алкагында ар кандай конструктивдүү сүйлөшүүлөргө ачык экенин дагы бир жолу баса белгиледи. Ал Ирандын согушту колдогон мамилеси жок экенин, бирок адилетсиз санкциялар же аскердик коркунучтарга эч качан ийилбей турганын баса белгиледи.

Глобалдык энергетика коридору болгон Ормуз кысыгы жана деңиз транспорту коопсуздугу тууралуу суроолорго жооп берген Пезешкян, Оман менен болгон дипломатиялык байланыштарынын натыйжасында коопсуз өтүү үчүн белгилүү бир навигациялык алкак боюнча макулдашууга жетишкендерин билдирди. Аймактагы араб өлкөлөрүнүн тышкы иштер министрлеринин эртең Оманда чогулуп, Ормуз жолу боюнча акыркы келишимге кол коюшарын белгилеген Пезешкян, бул жаңы жобонун эң кыска убакытта эл аралык деңиз уюмдарына расмий түрдө билдирилерин жарыялады. Процесстин ырааттуулугу АКШнын мамилесине байланыштуу экенин белгилеген Иран президенти : «Ушул контекстте АКШ агрессиясын жана адилетсиз кол салууларын токтоткондо, эл аралык укуктун алкагында жол ачык болот» деди.