Eýranyň prezidenti Pezeşkianyň Hormuz we BRICS barada taryhy beýany: "Agressiýa bes edilse, bogaz açyk galar"

Eýranyň prezidenti Massud Pezeşkian, Nýu-Delide geçirilen abraýly BRICS sammitiniň çäginde "India Today" kanalyna aşa tankydy bellikler berdi. Sebitdäki howpsuzlyk arhitekturasyndan başlap, global ykdysady deňagramlylyga çenli köp meseleler boýunça Tähranyň strategiki garaýşyny paýlaşýan Pezeşkiýan, goňşy ýurtlar bilen gatnaşyklarda täze sahypa açmak isleýändiklerini aýtdy. Eýranyň Birleşen Arap Emirlikleri (BAE), Saud Arabystany, Päkistan, Katar, Russiýa we Hytaý ýaly sebit ýurtlary we global güýçler bilen hiç hili problemasynyň ýokdugyny mälim eden Prezident, esasy howpuň daşary ýurt gatyşmagydygyny aýtdy.

Sebit howpsuzlygynyň täze döwri: Arap dünýäsi we goňşulary bilen hyzmatdaşlyk

Prezident Pezeşkýan sebitde hemişelik parahatçylygyň diňe ýerli aktýorlaryň umumy islegi bilen gurlup bilinjekdigini aýtdy. Pezeşkýan, goňşy ýurtlaryň çäginde ýerleşýän ABŞ-nyň harby bazalarynyň Eýrana garşy agressiw hereketlerde ulanylmagyna berk garşydyklaryny mälim etdi we bu ýagdaýyň sebitdäki durnuklylyga zyýan ýetirýändigini aýtdy. Peşezkiýan, Eýranyň hiç haçan urşy başlatmadyk partiýa däldigini ýatladyp, ähli sebit döwletlerini anyk hyzmatdaşlyga we Eastakyn Gündogarda we onuň töwereginde howpsuzlygy we parahatçylygy ornaşdyrmak üçin bilelikdäki herekete çagyrdy.

ABŞ-nyň sanksiýalaryna we BRICS bilen dollar gegemoniýasyna garşy global gozgalaň

Dünýä ykdysady ulgamyndaky adalatsyzlyklar barada durup geçen Pezeşkýan, BRICS platformasynyň bir bitewi dünýä tertibine örän möhüm alternatiwa hödürleýändigini öňe sürdi. Eýranyň prezidenti, garaşsyz söwda, maýa goýumlary we köp ölçegli ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmegiň agza ýurtlaryň ähmiýetine ünsi çekip, bu raýdaşlygyň ABŞ-nyň birtaraplaýyn sanksiýalaryny we ykdysady basyş mehanizmlerini ýatyryp biljekdigini aýtdy. Pezeşkian Täze Ösüş Bankynyň (NDB) bilelikdäki taslamalary maliýeleşdirmekdäki roluna ünsi çekip, bu ýol bilen ýurtlaryň ABŞ ykdysadyýetine we dollara garaşlylygyny azaldyp biljekdigini we has adalatly, köp polýar global maliýe ulgamynyň döredilip bilinjekdigini aýtdy.

Umadro borçnamalary we Hormuz bogazy barada möhüm Oman Memorandumy

Halkara jemgyýetçiliginiň ýakyndan yzarlaýan ýadro programmasy baradaky pikirleri aýdyňlaşdyran Pezeşkian, Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmäge synanyşýandygy baradaky aýyplamalary düýbünden ret etdi. Tähran administrasiýasynyň learadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnama (NPT) doly ygrarlydygyny mälim eden Prezident, halkara hukuk kadalarynyň çäginde her dürli konstruktiw gepleşiklere açykdygyny aýtdy. Eýranyň urşa tarapdar garaýşynyň ýokdugyny, ýöne adalatsyz sanksiýalar ýa-da harby howplar sebäpli hiç haçan boýun egmejekdigini aýtdy.

Global energiýa geçelgesi we deňiz transport howpsuzlygy baradaky Hormuz bogazy baradaky soraglara jogap beren Pezeşkýan, Oman bilen diplomatik gatnaşyklarynyň netijesinde howpsuz geçelgeler üçin belli bir nawigasiýa çarçuwasynda ylalaşyk gazandyklaryny habar berdi. Sebitdäki arap ýurtlarynyň daşary işler ministrleriniň ertir Ummanda bir ýere jemlenjekdigini we Hormuz ýoly barada gutarnykly şertnama gol çekjekdigini mälim eden Pezeşkýan, bu täze düzgüniň gysga wagtda halkara deňiz guramalaryna resmi taýdan habar beriljekdigini aýtdy. Bu prosesiň dowamlylygynyň ABŞ-nyň garaýşyna baglydygyny mälim eden Eýranyň prezidenti: "Şu nukdaýnazardan ABŞ agressiýasyny we adalatsyz hüjümlerini bes etse, bu ýol halkara hukugynyň çäginde açyk bolar." Sebitdäki parahatçylyk üçin goňşulary bilen egin-egne berip işlemäge taýýardyklaryny aýtdy.