Eastakyn Gündogardaky Arap Bileleşiginden iki gezek gysyş: Ysraýyla garşy çäre, Eýrana gödek reaksiýa

Arap dünýäsiniň merkezi bolan Kair sebitdäki möhüm wakalary çözmek üçin taryhy sammit geçirdi. Arap Bileleşiginiň 166-njy ministrler ýygnagy Müsüriň paýtagtyndaky baş edarada gün tertibi bilen geçirildi. Tunisiň Daşary işler ministri Muhammet al-Neftiniň ýolbaşçylygynda geçirilen sammitde Eastakyn Gündogaryň töweregindäki howpsuzlyk krizisleri, Ysraýylyň dowam edýän hüjümleri we Eýranyň sebitara çäreleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Müsürden Eýrana berk ýazgarmak we diplomatiýa çagyryşy

Duşuşygyň iň täsirli sözlerinden biri Müsüriň Daşary işler ministri Badr Abdulati tarapyndan berildi. Abdulati, Eýranyň käbir arap ýurtlarynyň özygtyýarlylygyny, howpsuzlygyny we territorial bitewiligini gönüden-göni nyşana alýan hüjümlerini aç-açan ýazgarýandyklaryny mälim etdi. Müsüriň ministri Kairiň arap geografiýasyna haýsydyr bir daşary ýurt goşulyşmagyny kabul etmejekdigini belläp, dartgynlygy azaltmak üçin diplomatiýa stoluna gyssagly dolanmagyň zerurdygyny aýtdy. Bu nukdaýnazardan ABŞ bilen Eýranyň arasynda iýun aýynda gazanylan özara düşünişmek memorandumynyň esasynda guruljak hemişelik we dowamly şertnamanyň ähmiýetine ünsi çekdi.

Abdulati sebitdäki gyzgyn wakalaryň Gazadaky we Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky gumanitar pajyga kölege salmaly däldigini aýtdy; Mejbury migrasiýa, bikanun oturymly ýerlere we Palestina meselesini ýok etmek synanyşyklaryna garşy tutanýerli tutumlaryny gaýtaladylar. Şarm el-Şeýh şertnamalaryny durmuşa geçirmek we Gazada hemişelik ot açyşlygy we Ysraýylyň sebitden çykarylmagyny göz öňünde tutýan ýol kartasyny doldurmak boýunça tagallalaryň dowam etjekdigini aýtdy. Bu etapda, Gazadaky we Günbatar Şeriýadaky Palestina hökümetiniň jogapkärçiligini öz üstüne almak üçin döredilen Milli Gazany Dolandyryş Komitetine ygtyýar berilmelidigi bellendi.

'Çekiş çäreleri' Ysraýylyň Iýerusalim syýasatlaryna garşy stolda

Sammitiň çäginde ýygnanan Iýerusalim üçin jogapkär Arap ministrler komiteti halkara jemgyýetçiligini basyp alnan Iýerusalimde bikanun hereketlere garşy çäre görmäge çagyrdy. Iordaniýanyň Daşary işler ministri Aýman al-Safediniň ýolbaşçylygynda, Arap Bileleşiginiň Baş sekretary Nabil Fahminiň we komitet agzalarynyň gatnaşmagynda geçirilen ýygnakda Palestina topraklaryny basyp alan göçüp gelenleriň terrorçylykly hereketleriniň öňüni almak üçin "çäklendiriji we öňüni alyş çäreleri" kabul edildi.

Komitet Kataryň ybadat edýänlere we mukaddes ýerlere garşy hukuklaryň bozulmagyny resminamalaşdyrmak üçin döredjek köpçülikleýin habar beriş platformasyny gutlady. Arap Bileleşiginiň Baş sekretariatyna bu mehanizmi işjeňleşdirmek tabşyryldy. Iordaniýanyň 5-nji awgustda Türkiýe, Päkistan, Indoneziýa we Malaýziýa ýaly yslam ýurtlarynyň gatnaşmagynda geçirilen mejlisde kabul edilen kararlaryň dowamy bolan bu ädim sentýabr aýynda Nýu-Yorkorkda geçiriljek BMG Baş Assambleýasynyň Arap Bileleşigi we Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň bilelikdäki ministrler ýygnagy bilen dünýä derejesine çykarylar.

"E1" hasaplaşyk meýilnamasy we UNRWA reýdine gödek reaksiýa

Arap Bileleşigi, Gündogar Iýerusalimiň geografiki bitewiligini ýok etmegi maksat edinýän "E1" taslamasynyň çäginde Ysraýylyň täze hereketlerini berk ýazgardy. Ysraýyl häkimiýetleriniň takmynan 3400 sany ýaşaýyş jaýyny öz içine alýan "E1" meýilnamasynyň çäginde 18-nji awgustda 1,234 täze jaý almak üçin beren bäsleşiginiň garaşsyz Palestina döwletini gurmagyň esasyny düýbünden pese gaçyrandygy mälim edildi.

Duşuşykda Ysraýyl güýçleri 25-nji awgustda basyp alnan Iýerusalimde ýerleşýän BMG-nyň iň döredilen hünär okuw merkezleriniň biri bolan UNRWA Kalendiýa okuw merkezine reýd geçirip, ewakuasiýa edenlerinde "howply güýçlenmek we halkara hukugynyň aç-açan bozulmagy" hökmünde häsiýetlendirildi. Komitet Al-Aqsa metjidiniň diňe musulmanlara degişli ybadat mekanydygyny gaýtalady we Iýerusalimiň Haşemit halypalygy astyndaky Iýerusalim Yslam Gaznasynyň Dolandyryşynyň, ol ýerdäki taryhy we kanuny statusy gorap saklamagyň ýeke-täk ygtyýarly edaradygyny we Gündogar Iýerusalimiň paýtagty hökmünde gündogar Iýerusalimiň 1967-nji ýylyň 4-nji iýunynda bolmalydygyny mälim etdi.