Кипрлик грек тарыхчысы Косифостун оюн өзгөрткөн билдирүүсү: "Киссинжер Кипрди түрктөр эмес, бөлгөн"

Кипрдин грек администрациясындагы "экинчи Израил" коркунучу: жер сатууга катаал реакция

Израиль жарандарынын аймактагы коопсуздук кризистеринен улам Кипрге кайрылганын белгилеген Жерри Косифос, Рум башкаруучулугунда көзөмөлсүз жер сатуунун токтотулушуна чакырды. Мурда Палестинада ишке ашырылган мүлккө ээ болуу стратегиясынын Кипрде да ишке ашырылганын жактаган Косифос : «Жерлерибизди сатууну токтотуубуз керек, Палестинанын эң баалуу жерлерин басып алганы сыяктуу, бир күнү эң жакшы жерлерибизди да сатып алганга үлгүрүшөт»,-деди. Израилдиктердин аралда туруктуу жашоо мейкиндигин түзүүнү максат кылганын баса белгилеген грек академиги, учурдагы мыйзамдардын буга жол ачканын жана бул абалдын грек жаштарынын үйгө ээ болушун кыйындатканын белгиледи.

Жакынкы Чыгыштагы кагылышуулардын аралга түздөн-түз таасирин тийгизерин белгилеген тарыхчы, эгер Түштүк Кипрдин Рум башкаруучулугунун жетекчиси болсо Израил менен эч качан аскердик жана саясий союз түзбөй турганын, Израил өкмөтүнүн Палестинадагы аракеттери «геноцид» мүнөзүндө экенин кошумчалады. Глобалдык күчтөрдүн аралды «чөкпөс учак конуучу кемеси» катары колдонуп жатканын белгилеген Косифос, Чыгыш Жер Ортолук деңизиндеги аскердик кыймылдын аралдын келечегин коркунучка салганын жактады.

1963-жылы моюнга алуу жана Киссинджердин айыптоосу: "Түрктөр Кипрди бөлгөн жок"

Тарыхый өзүн-өзү сындаган Косифос, 1963-жылдагы кандуу окуяларда грек тараптын чоң катачылыктарды кетиргенин ачык айтты: «Биз Кипрде кылбашыбыз керек болгон нерселерди жасадык жана кипрлик түрктөргө башында абдан жаман мамиле кылдык»,- деген грек тарыхчысы, эки коомчулуктун ортосундагы достук мамилелердин кайрадан жашашы керектигин эскертти. Бул контекстте ал эки элдин ортосундагы социалдык жана маданий байланыштарды арттыруунун маанилүүлүгүнө токтолду.

1974-жылдагы Кипр Тынчтык Операциясына байланыштуу түзүлгөн грек тезистерин да солкулдаткан Косифос, аралдын бөлүнүшүнүн күнөөсүн Түркияга эмес, ошол кездеги АКШнын мамлекеттик катчысы Генри Киссинджер менен Англияга жүктөдү. АКШнын Борбордук чалгындоо мекемесинин (ЦРУ) Түркияны да, Грециядагы аскердик хунтаны да өз кызыкчылыктары үчүн манипуляция кылганын белгилеген Косифос «Кипрди түрктөр бөлгөн жок, Киссинджер бөлдү» деген сөздөр менен грек коомчулугун түрк калкына карата жек көрүүчүлүктү сактабоого чакырды.

Түрк дипломатиясы жана Энозис парадоксу үчүн мактоо

Түркиянын аймактык жана глобалдык дипломатиядагы күчүн баалаган Косифос түрк тышкы саясатынын терең тамырлуу тарыхы бар экенине басым жасады. Осмон империясынан бери күчтүү дипломатиялык салттын бар экенине көңүл бурган тарыхчы Анкаранын АКШ, Орусия жана Кытай сыяктуу дөөлөр менен тең салмактуу карым-катнаштарын сактай алганын чоң ийгилик катары баалады. Кипрлик румдардын жана грек саясатчыларынын бул деңгээлде дипломатиялык көз карашын көрсөтө албастыгын белгилеген академик, Түркия менен жакшы карым-катнаш түзүүнүн тынч келечек үчүн өтө зарыл экенин айтты.

Бир тараптан Косифос түрктөр менен жакындашууну жана тынчтыкты жактаса да, жаш кезинен бери кошулуп келген Энос (Кипрдин Греция менен биримдиги) идеясын таштабаганын белгилеп, өткөндөгү ийгиликсиздиктин грек элинин эмес, ЦРУнун көзөмөлүндөгү хунта башкаруусунун жооптуу экенин айтты. Акырында Евробиримдикти катуу сындаган Косифос, Түштүк Кипрдин Рум башкаруучулугунун Евробиримдикке кошулуусу Кипр көйгөйүн чечүүнүн ордуна тоңдурганын айтып, Афина менен Никозиянын биримдиктен чыгышын сунуштады.