Трамптын F-35 кыймылы Жакынкы Чыгышты титиретти: Түркияга каршы үчтүк альянс түзүлүүдө!

7-8-июль күндөрү Анкарада өткөрүлгөн НАТОнун тарыхый саммити глобалдык коргонуу тең салмактуулугун солкулдата турган өнүгүүгө күбө болду. Саммиттен кийин дүйнөлүк басма сөздүн негизги күн тартиби Түркиянын F-35 жашыруун согуштук учак программасына кайтуу мүмкүнчүлүгү болду. АКШнын президенти Дональд Трамптын Анкарада Түркияга каршы бардык санкциялардын жоюла турганын билдирген тарыхый билдирүүсү өзгөчө Чыгыш Жер Ортолук деңиз жана Жакынкы Чыгышта чоң активдүүлүктү жаратты. Анкаранын F-35 сатып алуу процессинин кайра ачылышы Греция жана Израил тарабынан терең тынчсыздануу менен кабыл алынды.

Трамп S-400 санкцияларын токтотту: "Биз досторубузга санкция салгыбыз келбейт"

Президент Режеп Таййип Эрдоган менен бирге эл аралык медианын алдына чыккан АКШнын президенти Дональд Трамп эки өлкөнүн карым-катнаштарында жаңы доордун эшигин ачты. Трамп билдирүүсүндө: «Санкцияларды алып салабыз, мунун убагы келди, досторубузга санкция салгыбыз келбейт, бул ушунчалык жөнөкөй» деп ачык билдирүү берди.Белгилүү болгондой Түркия Орусиядан S-400 абадан коргонуу системасын сатып алгандан кийин F-35 программасынан чыгарылган. Ошол учурда Вашингтон администрациясы С-400 келишими Американын сезимтал аскерий технологияларын тобокелге салып жатат деген жүйө менен Анкарага санкция киргизе баштаган.

Франциялык RFI басылмасынын маалыматына караганда Түркия бул процесстин биринчи этабында өндүрүлгөн алты F-35 согуштук учагын тез арада жеткирүү үчүн кызуу дипломатиялык аракеттерди көрүп жатканы белгиленди. Эксперттер бул жагдай бир гана саясий чечим эмес, укуктук жактан чечиле турган маселе экенин баса белгилешүүдө.

Анкаранын F-35 талабына каршы үч тараптуу контрфронт түзүлдү

Түркиянын учактарды жеткирүү мүмкүнчүлүгү аймактагы тең салмактуулукту сактоону каалаган актерлорду тез арада мобилизациялады. Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху Түркияга F-35терди сатуу ыктымалдыгына катуу реакция кылып, бул абалдын аймактагы аскердик күч тең салмактуулугуна терс таасирин тийгизерин эскертти. Тель-Авивде жайгашкан Улуттук коопсуздук изилдөөлөр институтунан (INSS) Галлия Линденстраусс учурдагы абалды: «Израиль менен Түркиянын ортосунда олуттуу кризисти баштан кечирип жатабыз» деген сөздөр менен жыйынтыктады.

Бул окуялардан кийин Нетаньяхунун жакынкы күндөрдө Вашингтонго жасаган сапары учурунда F-35тин сатылышына жол бербөө үчүн лоббирлөө иштерин күчөтүшү күтүлүүдө. Бир тараптан Израилдин Вашингтондогу элчисинин Греция жана Түштүк Кипрдин Рум башкаруучулугунун (GCASC) элчилери менен жолугушуп, Анкарага каршы орток дипломатиялык фронт түзүүгө аракет кылганы билдирилди. АКШда жайгашкан Тышкы саясат изилдөө институтунун президенти Аарон Стейн да бул темага байланыштуу : «Израильдер, гректер жана башка кээ бир кызыкчылыктар топтору F-35тердин Түркияга сатылышына бөгөт коюу үчүн катуу лобби иштерин жүргүзүүдө»деди.

Түркия чектөө саясатын бузуп, негизги актерго айланды

Дипломатиялык булактар жана эксперттер бул лоббисттик иш-аракеттерге карабастан, Анкара Трамп тарабынан берилген саясий колдоону өтө күчтүү сигнал катары көрүп жатканын белгилешти. Эксперттер бул убадалардын куру сөз эмес экенин, тескерисинче, S-400 кризисине формула табуу жана Түркияны трансатлантикалык альянстын борборуна кайра коюу эркинин конкреттүү көрсөткүчү экенин баса белгилешүүдө.

Түркия акыркы бир нече жылда АКШ жана Европа Биримдиги тарабынан ишке ашырылган чектөө саясатын жеңип, НАТО менен Европанын коопсуздугу үчүн алмаштырылгыс негизги өнөктөш болуп калды. Анкара F-35 дипломатиясын улантууда, бир тараптан жергиликтүү жана улуттук ресурстар менен иштелип чыккан бешинчи муундагы согуштук учагы КААНдын асмандагы ордун алуусу үчүн толук ылдамдык менен ишин улантууда.