Trump-nyň F-35 hereketi Eastakyn Gündogary sarsdyrdy: Türkiýe garşy üç bileleşik döredilýär!

7-8-nji iýulda Ankarada geçirilen taryhy NATO sammiti global goranyş deňagramlylygyny sarsdyrjak ösüşe şaýat boldy. Sammitden soň dünýä metbugatynyň esasy gün tertibi Türkiye F-35 gizlin söweş uçary maksatnamasyna gaýdyp gelmek mümkinçiligi boldy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Türkiýa garşy ähli sanksiýalaryň ýatyryljakdygyny mälim eden taryhy beýany, esasanam Gündogar Ortaýer deňzinde we Eastakyn Gündogarda uly işjeňlige sebäp boldy. Ankaranyň F-35 satyn alyş prosesiniň gaýtadan açylmagy Gresiýa we Ysraýyl tarapyndan uly alada bilen garşylandy.

Trump S-400 sanksiýalaryny soňlaýar: "Dostlarymyza sanksiýa bermek islemeýäris"

Prezident Rejep Taýyp Erdogan bilen bilelikde halkara habar beriş serişdeleriniň öňünde çykyş eden ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklarda täze döwre gapy açdy. Trump öz çykyşynda "Sanksiýalary ýatyrarys, munuň wagty geldi. Dostlarymyza sanksiýa girizmek islemeýäris, bu ýönekeý." Mälim bolşy ýaly, Türkiye Russiýadan S-400 howa gorag ulgamyny satyn alanyndan soň F-35 programmasyndan aýryldy. Şol döwürde Waşington administrasiýasy S-400 şertnamasynyň Amerikanyň duýgur harby tehnologiýalaryny howp astyndadygyny öňe sürüp, Ankara garşy sanksiýalar girizip başlady.

Fransuz neşiri RFI tarapyndan berlen maglumata görä, Türkiye bu prosesiň birinji tapgyrynda öndürilen alty sany F-35 söweş uçaryny derrew gowşurmak üçin güýçli diplomatik tagallalary edýär. Hünärmenler bu ýagdaýyň diňe bir syýasy karar bolman, eýsem çözülmeli kanuny meseledigini hem nygtaýarlar.

Ankaranyň F-35 islegine garşy üç gezek garşylykly front döredildi

Türkiye uçarlary eltip bermek mümkinçiligi sebitdäki deňagramlylygy saklamak isleýän aktýorlary çalt herekete getirdi. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu F-35 kysymly uçarlary Türkiýe satmak mümkinçiligine berk garşylyk görkezdi we bu ýagdaýyň sebitdäki harby güýçleriň deňagramlylygyna ýaramaz täsir etjekdigini duýdurdy. Düýbi Tel Awiwde ýerleşýän Milli Howpsuzlyk Barlaglary Institutyndan (INSS) Gallia Lindenstrauss häzirki ýagdaýy şeýle jemledi: "Ysraýyl bilen Türkiýäniň arasynda çynlakaý krizisi başdan geçirýäris"

Bu wakalardan soň Netanýahunyň ýakyn günlerde Waşingtona eden sapary wagtynda F-35 satuwynyň öňüni almak üçin lobbiçilik işini hasam güýçlendirer diýlip garaşylýar. Beýleki tarapdan, Ysraýylyň Waşingtondaky ilçisiniň Gresiýanyň ilçileri we Günorta Kipriň Kipr Grek administrasiýasy (GCASC) bilen duşuşyp, Ankara garşy umumy diplomatik front gurmaga synanyşandygy habar berildi. ABŞ-da ýerleşýän Daşary syýasat gözleg institutynyň prezidenti Aaron Stein hem bu mesele barada teswir berdi: "Ysraýyllar, grekler we käbir beýleki gyzyklanma toparlary F-35 kysymly uçarlaryň Türkiýä satylmagynyň öňüni almak üçin güýçli lobbiçilik işlerini alyp barýarlar."

Türkiýe mazmun syýasatyny bozdy we esasy aktýor boldy

Diplomatik çeşmeler we bilermenler bu lobbi işleriniň hemmesine garamazdan, Ankaranyň Trump tarapyndan berlen syýasy goldawy diýseň güýçli signal hökmünde görýändigini aýdýarlar. Hünärmenler bu wadalaryň boş sözler däldigini, tersine, S-400 krizisiniň formulasyny tapmak we Türkiýäni transatlantik bileleşigiň merkezinde goýmak isleginiň anyk görkezijisidigini nygtaýarlar.

Türkiýe ABŞ we Europeanewropa Bileleşigi tarapyndan soňky birnäçe ýylda durmuşa geçirilýän çäklendirme syýasatlaryny ýeňip geçdi we NATO we Europeanewropa howpsuzlygy üçin aýrylmaz hyzmatdaş boldy. Beýleki tarapdan, Ankara F-35 diplomatiýasyny dowam etdirýärkä, ýerli we milli çeşmeler bilen işlenip düzülen bäşinji nesil söweş uçary KAAN-nyň asmanda ýerini almak üçin doly tizlik bilen işlemegini dowam etdirýär.