Венеция сыйлыгынын лауреаты "НАЗА" даректүү тасмасы Израилди дүрбөлөңгө салды: Армия менен өкмөттүн цензурасы жана укуктук аракеттери

Италияда өткөрүлгөн 83-Эл аралык Венеция кинофестивалында «Жюринин атайын сыйлыгы» менен сыйланган жана Израил армиясынын Газада карапайым калкты кырганын ачыктаган «НАЗА» даректүү тасмасы Тель-Авив башкаруучулугунда чоң паника жана кыжырдануу толкунун жаратты. «Оскар» сыйлыгын алган режиссерлор Ювал Абрахам менен Рейчел Сзор тарабынан тартылган бул спектакль Израилдин аскерий жана саясий канатын коргонуу позициясын ээлөөгө мажбурлады. Израил армиясынын басма сөз катчысы Эффи Дефрин даректүү тасмада айтылган олуттуу айыптоолордун чындыкты чагылдырбаганын айтып, расмий жооп берүү үчүн фильмдин жарыкка чыгаар алдында жогорку даражалуу аскер кызматкерлерине көрсөтүлүшүн талап кылды.

Даректүү тасмага каршы Израил армиясынан "Алдын ала көрүү" өтүнүчү

Армиянын басма сөз катчысы Эффи Дефрин, АКШда жайгашкан социалдык медиа платформасында жасаган билдирүүсүндө Израилдин эки жылдан ашуун убакыттан бери уланып жаткан аскердик операцияларынан улам эл аралык соттордо геноцид деген айып менен соттолуп жатканына токтолбостон, армиянын ар дайым эл аралык мыйзамдарга ылайык иш кылганын айтты. Дефрин айтылган дооматтарга конкреттүү далилдер менен жооп берүү үчүн армия өкүлдөрүнө алдын ала бүтүндөй тасманы көрүүгө уруксат берүү керектигин айтты.

Аскердик жана укуктук блокада: мамлекеттен ажыратуу жана тергөө коркунучу

Даректүү тасма жараткан кесепеттерден кийин Израил армиясы эң жогорку деңгээлде даяр болду. Башкы штабдын төрагасы генерал-лейтенант Эйял Замирдин жетекчилигиндеги жогорку деңгээлдеги аскер делегациясы даректүү тасма «улуттук коопсуздукка жана аскер кызматкерлеринин коопсуздугуна» түздөн-түз коркунуч келтирген деген жүйө менен укуктук жана чалгындоо механизмдерин ишке киргизүүнү чечти. Генерал-лейтенант Замир Аскердик Башкы прокуратурага сот ишин козгоону тапшырып жатып, документалдык тасмада колдонулган купуя маалыматтар армиянын ичинен кандайча сыртка чыгып кеткени боюнча ар тараптуу ички иликтөө жүргүзүүнү буйруду.

Башка жагынан алганда, даректүү тасмага болгон реакциялар аскердик канат менен эле чектелбеди. Израилдин Маданият министри Мики Зохар Газадагы жарандык драманы дүйнөгө жар салган сыйлык алган режиссерлор Ювал Абрахам менен Рейчел Шорды бутага алып, экөөнү тең Израил жарандыгынан ажыратабыз деп коркутту. Бул кадам даректүү тасманын Израилдин мамлекеттик механизмине тийгизген шоктугун дагы бир жолу ачыкка чыгарды.

"NAZA" эмнени билдирет? Жасалма интеллект жана жашыруун ачылыштар

Даректүү тасмага атын берген "НАЗА"сөзүнүн Израил армиясынын аскердик терминологиясында коркунучтуу мааниси бар. Бул аббревиатура эркектерге, аялдарга жана балдарга карабастан, аскердик операциялар учурунда "өз өмүрүн жоготуусу күтүлгөн жарандарды" сүрөттөө үчүн колдонулат. Тасма адамдын трагедиясын жана бул суук аскердик бюрократиянын артындагы операциялык механизмдерди чечмелейт.

Катышуучулардын турмуштук коопсуздугун коргоо үчүн өтө сезимтал ыкмалар колдонулган өндүрүш 3 жыл бою Тель-Авивдин чатырларында жашыруун түрдө атылган. Даректүү тасмада сүйлөп жаткан күбөлөрдүн өздүктөрү, тондору жана жүздөрү өнүккөн санариптик технологиялар менен толугу менен өзгөртүлүп жашырылган. Өндүрүшкө катышкан мурдагы жана активдүү жоокерлер Израил армиясы Газада колдонгон «жашыруун системаларды» жана алыстан бомбалоо ыкмаларын кеңири түшүндүрүштү.

Даректүү тасмадагы эң таң калыштуу талаптардын бири жасалма интеллектти колдонууга негизделген. Күбөлөрдүн айтымында, жасалма интеллект алгоритмдери ХАМАСтын потенциалдуу буталарын аныктап, система бутага алынган имараттарда жарандар жана үй-бүлөлөр бар экенин билсе да бомбалоону бекитет. Кошумчалай кетсек, даректүү тасмада газалыктар баш калкалаган имараттарды атайылап өрттөп салуу жана гуманитардык жардамдарды бөлүштүрүү учурунда жарандарга ок чыгаруу сыяктуу согуш кылмыштарына түздөн-түз күбө болгон аскерлердин моюнга алуулары камтылган. Маалыматты ачыкка чыгарган кээ бир булактардын түздөн-түз премьер-министр Биньямин Нетаньяхунун тушунда иштеген жашыруун чалгын бөлүмдөрүндө иштегени белгиленди.