1945 Setif Olayları: Cezayir'in Bağımsızlık Yolundaki Dönüm Noktası

8 Mayıs 1945'te, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle kutlamalar yapılırken, Cezayir'in doğusundaki Setif bölgesinde bağımsızlık talepleriyle düzenlenen bir protesto, Fransız sömürge yönetiminin sert müdahalesine maruz kaldı ve bu müdahale binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden oldu.

O gün, yasaklı Cezayir Halk Partisi'nin lideri Messali Hac ve Cezayir Halk Birliği ile Müslümanların Fransız vatandaşlığına kabulünü talep eden Manifesto ve Özgürlük Dostları'nın kurucusu Ferhat Abbas'ın çağrısıyla, Setif'te 8 ila 10 bin kişi zafer kutlamasında bir araya geldi.

BAĞIMSIZLIK BAYRAĞI GÖSTERİLİYOR

Gösteri sırasında, yeşil ve beyaz renklerden oluşan ve ortasında hilal ile yıldız bulunan Cezayir bayrağı, ilk kez Fransız bayrağının yanında dalgalandı. Müttefik zaferi için yapılan tezahüratlar, kısa süre sonra "Yaşasın bağımsız Cezayir" sloganlarına dönüştü.

BOUZİD SAAL'İN ÖLÜMÜ

Belediye Başkan Yardımcısı, Cezayir bayrağının indirilmesini emretti ancak 26 yaşındaki Müslüman izci Bouzid Saal, bu emre karşı çıkarak bayrağı indirmedi. Çıkan çatışmada bir polis tarafından vurularak öldürülen Saal'in ölümü, göstericiler arasında panik ve ayaklanmaya yol açtı.

Cezayirli protestocuların öfkesi, Fransız vatandaşlarına yöneldi. Tarihçiler Benjamin Stora ve Guy Breville'ye göre, ayaklanmalarda 86 sivil ve 16 asker olmak üzere toplam 102 Avrupalı hayatını kaybetti. Olaylar, hava karardığında kırsal alanlara ve çevredeki Guelma, Kherrata ve Bona (günümüz Annabe) gibi şehirlere yayıldı. Şiddet, yağma ve saldırılarla geçen iki gün boyunca devam etti.

GÖSTERİLER SERT BİR ŞEKİLDE BASTIRILDI

Geçici Fransız hükümeti, General Charles de Gaulle yönetiminde, General Duval'in liderliğinde olaylara sert bir şekilde yanıt verdi. Sıkıyönetim ilan edilip sokağa çıkma yasağı getirildi. Setif'ten sahile kadar 150 kilometrelik alan üzerindeki hareketler yasaklandı ve ulusal hareketin liderleri tutuklandı.

Fransız kuvvetleri, izci üyelerini ve sivilleri yargısız infaz etti. 5 bin ila 10 bin nüfusa sahip köyler, bağımsızlık yanlılarına destek verdikleri gerekçesiyle bombardımana tutuldu ve yakıldı. Bu saldırılarda kadınlar, çocuklar ve yaşlılar öldürüldü.

İki hafta içinde, mahalle sakinlerine 20 hava saldırısı düzenlendi. 44 köy yerle bir edilirken, izole dağ köyleri de yok edildi. Resmi Cezayir kaynaklarına göre, olaylarda 45 bin kişi hayatını kaybetti. Batılı tarihçiler ise bu rakamın 15 ile 20 bin arasında olduğunu belirtmektedir.

DÖRT BİN İDAM CEZASI VERİLDİ

1945 Kasım'ında ayaklanmayla bağlantılı tutuklamalar devam etti ve dört bin kişi idam edildi.

General Duval, sömürge hükümetine yazdığı bir mektupta:

"Size 10 yıllık bir barış garantisi verdim. İki toplumu barıştırmak sizin elinizde.” İleriye dönük olarak, 1954'te patlak veren ve 1962'de Cezayir'in bağımsızlığıyla sonuçlanan Cezayir bağımsızlık savaşının ilk kıvılcımı 1945'te ateşlendi. 2005 yılında, Fransa'nın Cezayir Büyükelçisi bu katliamların 'affedilemez bir trajedi' olduğunu kabul etti. 2015'te ise Fransa'nın Gaziler Devlet Bakanı Jean-Marc Todeschini, Cezayir'deki anma törenlerine katılarak Bouzid Saal'in mezarına çelenk bıraktı.