ABD-İran Anlaşması Yakın: Hürmüz Boğazı İçin Kritik Adımlar

ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerginlik, iki ülkenin diplomatik bir mutabakata varmak üzere olmasıyla yeni bir boyuta taşındı. ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın kısa süre içinde imzalanacağını belirtirken, mutabakat zaptının detayları kamuoyuna sızdı.

Mutabakat Zaptının İçeriği

ABD basınından Axios'un haberine göre, mutabakat zaptı Hürmüz Boğazı'nın derhal ve geçiş ücreti olmaksızın yeniden açılmasını öngörüyor. Buna ek olarak, İran'ın anlaşma şartlarına uyum göstermesi halinde, uygulanan yaptırımların hafifletilmesi planlanıyor. Bu gelişme, iki ülke arasındaki tansiyonun düşmesi için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

İkinci Bir Anlaşma Olasılığı

Anlaşmanın sadece Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmayacağı, daha geniş kapsamlı bir nükleer anlaşmanın da masada olduğu belirtiliyor. Nükleer müzakerelerin, mevcut ateşkesin 60 gün süreyle uzatılması çerçevesinde yürütüleceği bildirilirken, İran'ın nükleer programına ilişkin somut adımların ikinci bir anlaşmaya bırakıldığı ifade ediliyor.

İran'dan Onay Bekleniyor

Arabulucu ülkelerden bir diplomat, ABD ve İran'ın anlaşma metni üzerinde mutabık kaldığını, ancak nihai onay sürecinin tamamlanmadığını belirtti. İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in henüz metni onaylamadığı, ancak İran'daki üst düzey yetkililerin anlaşmaya yeşil ışık yaktığı belirtiliyor.

ABD ve Beyaz Saray'ın İyimserliği

Beyaz Saray yetkilileri, son iki ayda birkaç kez anlaşmanın tamamlandığını düşündü ancak müzakereler her defasında tıkandı. Buna rağmen, arabulucu diplomatların bu kez daha iyimser olduğu ve anlaşmanın kabul edileceğine inandıkları bildiriliyor.

Trump'ın Hazırlıkları

ABD Hava Kuvvetleri'ne ait dört C-17 nakliye uçağı, Perşembe günü Avrupa'ya doğru yola çıktı. Bu uçuşlar, Başkan Yardımcısı JD Vance'in Cenevre'de yapılması planlanan imza törenine katılımı için ekipman taşınması amacıyla gerçekleştirildi. Bu gelişme, Washington'un resmi bir anlaşma imzalanacağına dair somut hazırlıklar yaptığını gösteriyor.

Katarlı Arabulucuların Rolü

Geçici anlaşmanın, Katarlı arabulucu Ali Al-Thawadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasındaki uzun görüşmeler sonrası şekillendiği belirtildi. Görüşmeler sırasında Al-Thawadi'nin, Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile birçok kez telefon görüşmesi gerçekleştirdiği de haberde yer aldı.

Netanyahu'nun Tepkisi

Trump'ın anlaşmanın tamamlandığı yönündeki açıklaması, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için büyük bir sürpriz oldu. ABD'li bir kaynağa göre Netanyahu, süreç hakkında yeterli bilgiye sahip değildi ve Trump yönetimine yakın isimlerle iletişime geçerek bilgi almaya çalıştı.

Hürmüz Boğazı'nın Önemi

Mutabakat zaptına göre, Hürmüz Boğazı derhal ve geçiş ücreti olmadan yeniden açılacak. 30 gün içinde savaş öncesi deniz ticareti hacmine dönülmesi hedefleniyor. Bu adım, bölge ekonomisi ve küresel enerji ticareti için hayati önem taşıyor.

Yaptırımların Kaldırılması

ABD'li yetkililere göre, boğazın açılmasının ardından İran'a 60 gün boyunca petrol satışı için geçici yaptırım muafiyetleri tanınacak. Yaptırımların tamamen kaldırılması ise belirli bir tarihe bağlanmıyor, sürecin uygulanmasına göre kademeli olarak ilerleyecek.

İran Varlıkları Üzerine Tartışmalar

Metinde, yurt dışında dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlıklarının akıbeti netleşmiş değil. İran bu fonlara hızlı erişim isterken, ABD tarafı ödemelerin aşamalı yapılmasını savunuyor.

Gizli Yan Anlaşma İddiaları

ABD yönetimine yakın kaynaklar, dondurulmuş fonların gizli bir yan anlaşmayla çözülebileceği endişesini dile getirdi ancak bir ABD'li yetkili böyle bir ihtimali reddetti.

Katar İle Yapılan Görüşmeler

ABD ve İran, Katar'ın arabuluculuğunda, İran'ın Katar'da dondurulmuş fonlarını insani yardım amaçlı kullanabilmesi için bir mekanizma üzerinde görüşmeler yapıyor. Bu mekanizma, iki ülke arasındaki güvenin artırılması adına önemli bir adım olarak görülüyor.

İslamabad Anlaşması

Katar ve Pakistan'ın ortak arabuluculuğunda şekillenen anlaşmanın, tarafların nihai olarak imza atması halinde "İslamabad Anlaşması" adını alacağı belirtiliyor. Anlaşmayı imzalamak için tarih belirleme aşamasında oldukları da ifade ediliyor.

Sonuç ve Değerlendirme

ABD ile İran arasında varılması beklenen mutabakat zaptı, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olabilir. Anlaşmanın tam olarak imzalanması ve hayata geçirilmesi, Orta Doğu'daki gerginliğin azalmasına katkı sağlayabilir. Ancak, sürecin nihai onayı ve uygulama aşamaları, gelecekteki gelişmelerin seyrini belirleyecek.