ABD'nin Orta Doğu'daki Stratejik Etkisi Azalırken Bölgesel Güçler Yeni Güvenlik Mimarisi Kuruyor

Dünyanın önde gelen jeopolitik yayın organlarında yer alan analizlere göre, 1991 yılından bu yana Orta Doğu'da baskın olan ABD hegemonyası stratejik başarısızlıklar nedeniyle sarsılıyor. Washington yönetiminin bölgedeki müttefiklerine yönelik güvenlik taahhütlerini yerine getirememesi ve izlediği politikaların tıkanmasıyla oluşan güç boşluğu, Türkiye'nin başını çektiği bölgesel aktörlerin kurucu hamleleriyle yeniden şekilleniyor.

Washington'ın bölgedeki stratejik iflası nasıl değerlendiriliyor?

Foreign Affairs dergisinde yayımlanan "Amerika Ortadoğu'sunun sonu" başlıklı değerlendirmede, ABD ve İsrail ortaklığının İran politikalarındaki tıkanma ve Gazze'deki insani krizin, küresel gücün bölgedeki varlığını temelden sarstığı ifade edildi. Analizde, Washington'ın Körfez ülkelerine yeterli güvenlik şemsiyesi sunamaması ve Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş emniyetini sağlayamaması, "Körfez müttefiklerini koruyamayan, Hürmüz Boğazı’nı açık tutamayan, desteklediği rejimlerin güvenlik taleplerine cevap veremeyen Washington’ın stratejisi, askeri ve siyasi olarak iflas etti" şeklinde yorumlandı.

Bölgesel boşluk nasıl doldurulacak?

The Economist dergisinde yer alan bir diğer analizde ise, ABD ordusunun Irak'tan çekilme sürecinin bölgede devasa bir jeopolitik boşluk yarattığı belirtildi. Bu boşluğun dış müdahalelerle değil, Türkiye, İran ve İsrail gibi bölgesel güçlerin hamleleriyle şekilleneceği öngörülüyor. Nebi Miş, "Ortadoğu kendi güvenlik mimarisini oluşturabilir mi?" başlıklı makalesinde, Türkiye'nin klasik hegemonya arayışları yerine "bölgesel sahiplenme" yaklaşımını benimsediğini vurguladı.

Türkiye, ABD'nin tek taraflı baskınlık modeline karşı, karşılıklı güvene dayalı diplomasi, ekonomik entegrasyon ve ortak hareket eden bir güvenlik mimarisi öneriyor. Bu yeni vizyon, bölge ülkelerinin kendi ortak iradeleriyle istikrarı sağlamasını hedefliyor. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında hayata geçirilen Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bu yeni dönemin somut bir adımı olarak öne çıkıyor ve altı farklı ülkenin daha bu güvenlik şemsiyesine dahil olmak istediği belirtiliyor.

Orta Doğu'daki bu dönüşüm süreci, dış aktörlerin gölgesinden sıyrılmayı hedefleyen bölgesel güçlerin kendi güvenlik ve kalkınma hatlarını inşa etme çabası olarak değerlendiriliyor. Türkiye'nin öncülük ettiği bu model, bölge ülkeleri arasındaki iş birliğini derinleştirmeyi ve çatışma alanlarını diplomasi yoluyla çözmeyi amaçlayan bir yapı sunuyor.

Çıkarılacak sonuç

Orta Doğu'da uzun yıllardır süregelen dış merkezli güvenlik anlayışının yerini, bölge ülkelerinin kendi dinamiklerine dayalı bir iş birliği modeline bıraktığı görülmektedir. Türkiye'nin "bölgesel sahiplenme" vizyonu, tek taraflı bir güç gösterisinden ziyade, ortak ekonomik ve güvenlik çıkarlarının ön plana çıkarıldığı bir düzen arayışını yansıtmaktadır.

Bu süreç, bölge ülkelerinin kendi sorunlarını dış müdahale olmaksızın çözme iradesini güçlendirmektedir. Mekke Ortak Savunma Anlaşması gibi girişimler, bölgesel aktörlerin ortak bir güvenlik şemsiyesi altında birleşme eğiliminde olduğunu ve bu durumun jeopolitik dengeleri kalıcı olarak değiştirebileceğini göstermektedir.

Muhtemel etkiler

ABD'nin bölgedeki stratejik ağırlığının azalması, Körfez ülkeleri ve diğer bölgesel aktörlerin güvenlik politikalarını çeşitlendirmesine neden olabilir. Türkiye'nin önerdiği yeni güvenlik mimarisi, bölgedeki ekonomik entegrasyonu hızlandırabilir ve diplomatik kanalların daha aktif kullanılmasına olanak tanıyabilir.

Yeni ittifak dalgasının genişlemesi, bölge genelinde istikrarın artmasına katkı sağlayabileceği gibi, dış aktörlerin bölge üzerindeki nüfuz mücadelelerinin de farklı bir boyuta taşınmasına yol açabilir. Bu durum, bölge ülkeleri arasında yeni iş birliği fırsatlarını beraberinde getirebilir.